Bir gelinliğin ardında kaç insanın emeği, kaç saatlik çalışma ve kaç yarım kalmış hayat bulunabilir? Lacrima oyunu, görkemli bir tasarımın ardındaki görünmeyen insan hikâyelerini sahneye taşıyarak izleyiciyi bu soruyla yüzleştiriyor.
30. İstanbul Tiyatro Festivali kapsamında 22-23 Ekim 2026 tarihinde Zorlu PSM’de sahnelenen, Caroline Guiela Nguyen tarafından yazılıp yönetilen Lacrima oyunu yaklaşık üç saatlik arasız bir performansla izleyiciyle buluştu. Çoğunlukla fransızca diyaloglar olmakla birlikte farklı dillerin kullanıldığı ve Türkçe alt yazıyla takip edilen oyun, kusursuz bir gelinlik yaratma hayalinin ardındaki görünmeyen emek, fedakârlık ve insan hikâyelerini ele alıyor.
Bir Gelinliğin Birleştirdiği Hayatlar
Hikâye 2025 yılında İngiliz Kraliyet ailesinden bir prenses için hazırlanan özel bir gelinlik siparişi etrafında şekilleniyor. Paris’teki bir modaevinden Fransa’nın Alençon kentindeki dantel ustalarına, oradan Hindistan’ın Mumbai şehrindeki nakış işçilerine uzanan üretim süreci, birbirinden uzakta yaşayan insanların hayatlarını aynı tasarım etrafında birleştiriyor.
Oyunun ilham kaynaklarından biri ise Prenses Diana’nın gelinliği. Diana’nın düğün hazırlıkları sırasında uygulanan gizlilik önlemlerinden hareketle oluşturulan kurguda (Lacrima oyununun tamamıyla kurgu olduğu bilgisi başlangıçta özellikle belirtiliyor), çalışanların büyük bir sır içinde üretim yapması da anlatının dikkat çekici yönlerinden birini oluşturuyor.
Başlangıçta biraz durağan ilerleyen oyun, farklı atölyelerdeki çalışma koşullarını ve karakterlerin yaşamlarını tanıttıkça derinleşiyor. İlk bölümde anlaşılması zaman alan anlatım, ilerleyen sahnelerde artan gerilimle birlikte daha güçlü bir etki bırakıyor.
Prenses Diana’nın Gelinliği ve Lacrima Oyununun İlham Kaynağı
29 Temmuz 1981’de Prens Charles ile evlenen Prenses Diana’nın gelinliği, moda tarihinin en çok konuşulan tasarımlarından biri. David ve Elizabeth Emanuel tarafından hazırlanan, fildişi rengi ipek taftadan yapılan gelinlik; dantel detayları, inci işlemeleri ve yaklaşık 7,6 metre uzunluğundaki kuyruğuyla dikkat çekiyor.
Gelinliğin görkemi kadar hazırlık sürecindeki gizlilik de dikkat çekici. Tasarımın düğün gününe kadar ortaya çıkmaması için atölyenin pencereleri kapatılmış, çizimler güvenli biçimde saklanmış ve basının yoğun ilgisine karşı önlemler alınmış. Hatta tasarımın önceden ortaya çıkması ihtimaline karşı yedek bir gelinlik de hazırlanmış.
Lacrima oyununun yazarı ve yönetmeni Caroline Guiela Nguyen, Diana’nın gelinliğinin ardındaki bu gizlilikten etkilenerek hikâyesini geliştirdiğini anlatıyor. Fakat oyun, Diana’nın gerçek yaşamını veya gelinliğinin üretim sürecini konu almıyor. Tamamen kurgusal bir prensesin gelinliği üzerinden, görkemli tasarımların ardında çoğu zaman görünmeyen emektarların hayatlarına odaklanıyor.
Yönetmenin Bakışı ve Yaratım Süreci
Fransız oyun yazarı ve yönetmen Caroline Guiela Nguyen, aynı zamanda Strasbourg Ulusal Tiyatrosu’nun da ilk kadın direktörü. Farklı kültürlerin, dillerin ve insan hikâyelerinin bir araya geldiği tiyatro anlayışı, Lacrima oyununun anlatısında da kendisini gösteriyor.
Oyunun hazırlık sürecinde Nguyen ve ekibi, haute couture (yüksek moda) dünyasını sadece dışarıdan gözlemlemekle yetinmeyerek Alençon’daki dantel atölyelerini ve Mumbai’deki nakış ustalarını ziyaret ediyor. Zanaatkârların çalışma teknikleri, mesleki ilişkileri ve gündelik yaşamları üzerine yapılan araştırmalar, sahnedeki anlatının temelini oluşturuyor. Oyuncuların hazırlık sürecine gerçek zanaatkârların da katkıda bulunması, işçilik hareketlerinin inandırıcılığını arttırmayı amaçlıyor.
Nguyen’in yaklaşımında dikkat çeken nokta, çalışanları sadece ağır koşullar altında ezilen insanlar olarak ele almaması. Yönetmen, onların sahip olduğu ustalığı, üretimlerinden duydukları gururu ve ortaya çıkardıkları güzelliği de görünür kılmak istiyor. Böylelikle Lacrima oyunu, emeğin sömürülmesini sorgularken zanaatkârlığın değerini de hatırlatıyor.
Karakterler ve Oyunculuk: Emeğin İnsan Yüzü
Lacrima oyununda karakterlerin sadece yaşadıkları zorluklarla değil, gündelik hayatlarındaki farklı yönleriyle de ele alınması, anlatının duygusal etkisini güçlendiriyor. Özellikle Mumbai’deki nakış ustası Abdul, doktor kontrolü sırasındaki mizahi anlarla seyirciyi güldürürken hikâyesi ilerledikçe hüzün uyandıran bir karaktere dönüşüyor. Oyuncunun bu farklı duyguları yansıtabilmesi, Abdul’un yaşadıklarını daha etkili kılıyor.
Gelinliğin kuyruğuna yüz binlerce incinin işlenmesi için uzun saatler çalışan Abdul’un görme yetisini giderek kaybetmesi, bir başkasının hayalini gerçekleştirmek uğruna verilen kişisel bedelleri gözler önüne seriyor.
Paris’teki modaevinin baş terzisi Marion ise yoğun mesleki sorumluluklarının yanında eşinden gördüğü şiddetle de mücadele ediyor. Doktoruyla görüşmesinde yaşadıklarını gizlemeye çalışması, yardım alma ihtiyacıyla çalışmaya devam etme baskısı arasında sıkıştığını hissettiriyor.
Oyunun başlarında Marion’ın ilaç almasının ardından yaşadığı kriz ve sağlık ekiplerinin müdahalesi, izleyiciyi doğrudan hikâyenin en ağır anlarından biriyle karşılaştırıyor. Ardından geçmişe dönen anlatı, onu bu noktaya getiren olayları adım adım ortaya koyuyor. Böylelikle karakterlerin sadece iş yaşamlarında değil, özel hayatlarında da taşıdıkları yükler anlatının merkezine yerleşiyor.
Sahne Tasarımı ve Görsel Anlatım
Lacrima oyunu, farklı ülkelerde geçen hikâyesini büyük dekor değişikliklerine başvurmadan, aynı sahne üzerinde oluşturulan çalışma alanlarıyla anlatıyor. Dikiş masaları, kumaşlar ve atölye malzemeleriyle hazırlanan dekor, ışıkların ve sahne üzerindeki büyük ekranın kullanımıyla farklı mekanlara dönüşüyor.
Sahne tasarımında görsel ihtişamdan çok işlevsellik öne çıkıyor. Özellikle canlı kameralarla ekrana yansıtılan yakın plan görüntüler, seyircinin bulunduğu yerden fark edemeyeceği işçilik ayrıntılarını görünür kılıyor. Bir iğnenin kumaşa girişinden bir işlemenin oluşumuna kadar küçük hareketlerin büyütülerek gösterilmesi, oyunun temel meselesiyle de örtüşüyor: Normalde görünmeyeni görünür kılmak.
Böylelikle fiziksel olarak birbirinden uzak karakterlerin hikâyeleri aynı sahnede takip edilebiliyor. Özellikle gelinliğin hazırlanma sürecinde bir şeylerin yolunda gitmediğinin fark edildiği anlarda yükselen kalp atış sesleri, gerilimi daha da yoğunlaştırıyor. Ses ve görüntünün birlikte kullanımı, karakterlerin yaşadığı baskıyı seyirciye hissettiren önemli unsurlardan birine dönüşüyor.
Kusursuzluğun Bedeli: Her İlmeğin Ardındaki Gözyaşı
Latince “gözyaşı” anlamına gelen Lacrima, adının taşıdığı anlamı hikâyesinin farklı noktalarında hissettiriyor. Oyunda ipek dokumacılığına ilişkin anlatılan, dokunan ipeğin sökülmemesi ve her düğüme bir gözyaşının eşlik etmesi düşüncesi, üretimin sadece fiziksel değil, duygusal bir bedeli de olduğunu hatırlatıyor.
Gelinliğin tamamlanma süreci yaklaştıkça çalışanlar üzerindeki baskı giderek artıyor. Özellikle kuyruğundaki işlemelerin istenilen sonuca ulaşması için üst yönetimin baskılarıyla alınan teknik riskler, büyük bir emeğin başarısızlıkla sonuçlanabileceği endişesini beraberinde getiriyor. Kusursuzluğu sağlama çabası, zamanla onu gerçekleştiren insanların sağlıklarını ve yaşamlarını tehdit eden bir yüke dönüşüyor.
Oyunda duyulan “The dream must not die” (Hayal ölmemeli) sözü de bu noktada farklı bir anlam kazanıyor. Başlangıçta umut veren bu düşünce, hikâye ilerledikçe başka bir soruyu beraberinde getiriyor: Bir hayalin gerçekleşmesi için insanların ne kadar fedakârlık yapması beklenebilir?
Finalde, üretim sürecinde beklentileri karşılamadığı düşünülen gelinliğin sonradan övgüyle anılmasına ilişkin aktarılan bilgiler, bütün bu yaşananlara farklı bir açıdan bakılmasını sağlıyor. Bir eserin değerinin zamanla anlaşılması, sanat tarihinde eserleri yaşarken yeterince takdir edilmeyen sanatçıları hatırlatıyor.
Oysa kimi zaman küçük bir atölyede, büyük bir sessizlik içinde ortaya çıkan olağanüstü bir işçilik, onu gerçekleştiren insanların bile bütün değerini o anda göremediği bir esere dönüşebiliyor. Çalışanlar kendi ustalıklarının farkında olsalar da sürekli yetiştirme telaşı, beklentiler ve baskı altında ürettikleri güzelliğin gelecekte nasıl değerlendirileceğini bilemiyor. Kusursuzluğa ulaşma çabasıyla geçen uzun saatler, verilen mücadeleler ve yaşanan kayıplar ise eserin kazandığı ünün gölgesinde kalıyor. Ardından acılar, hatta ölümler bırakan bir üretim sürecinin sonunda bütün övgülerin tamamlanmış esere yönelmesi, görünmeyen emeğin trajedisini daha da belirginleştiriyor.
Çünkü bir eserin değerinin sonradan anlaşılması, onu mümkün kılan insanların zamanında göremediği değeri ve bu uğurda kaybettiklerini geri getirmiyor.
Görünmeyen Emeğin Görünür Olduğu Ân
Yaklaşık üç saatlik arasız performansın başlangıcındaki durağanlık, hikâyenin sonlara doğru ulaştığı noktada yerini güçlü bir duygusal etkiye bırakıyor. Oyunun açılışındaki kriz sahnesinin anlatının bütünü içinde yeniden anlam kazanması, karakterlerin yaşadıklarını daha da sarsıcı hâle getiriyor.
Büyük ölçüde sessizlik içinde takip edilen performans, finalinde hem hüzün hem de emeğe karşı derin bir saygı uyandırıyor ve salondaki neredeyse herkesi ayakta alkışlatıyor. Seyircinin karşısında artık sadece görkemli bir gelinlik değil, o gelinliğin her ilmeğinde izi bulunan insanların yaşamları duruyor.
Lacrima oyunu, kusursuz bir eserin ardındaki kusursuz olmayan çalışma koşullarını, fedakârlıkları ve çoğu zaman karşılıksız kalan emekleri görünür kılıyor. Bir tasarımın güzelliği yıllar boyunca konuşulabilir; fakat onu ortaya çıkaran insanların kaybettikleri aynı ölçüde hatırlanıyor mu? Lacrima oyunu da bu soruyu izleyicinin zihninde bırakarak sona eriyor.
Kaynakça
Öne Çıkarılan Görsel: croix-rousse.com, styleonthedot.com
“Lacrima”, tiyatro.iksv.org, Web., Erişim Tarihi: 5.11.2026
“Caroline Guiela Nguyen ile: Lacrima Oyunu Üzerine”, themagger.com, Web. Erişim Tarihi: 5.11.2026
“Rare photos from Princess Diana and Prince Charles’ wedding that you’ve probably never seen”, business insider.com, Web. Erişim Tarihi: 5.11.2026
“Watched: (Loud and Lazy) Lacrima”, styleonthedot.com, Web., Erişim Tarihi: 6.11.2026
