Beynimizin sahip olduğu olağanüstü yetenekleri, en çok onları kaybetmeye başladığımızda anlarız. Zira etrafımızda olan biteni algılamak, günlük işlerimizi halledebilmek veya hangi günde olduğumuzu bilebilmek birçoğumuzun üstüne düşündüğü kabiliyetlerden değildir.
Fakat ne zamanki bu yetilerin eksikliği hissedilir, işte o zaman yıllar boyunca yollarını ezberlediğimiz bir şehrin enkazında kaybolmuş gibi oluruz. O yıkıntının ortasındaki insanı anlatmakla kalmayıp seyircisine adeta yaşatan The Father (2020), demansın yarattığı tahribatı en saf hâliyle aktarır.
Filmin yönetmeni Florian Zeller, daha önce canlandırdığı zeki ve kontrol sahibi rollerle tanınan Anthony Hopkins‘in kendi benliği üzerindeki kontrolünü kaybeden bir karakteri oynamasının ezber bozucu olacağını düşünmekte haklıdır.
Hopkins’e “Oscar kazanan en yaşlı aktör” unvanı getiren performansının yanı sıra başta kızı Anne‘yi oynayan Olivia Colman olmak üzere filmde kısa süreliğine de olsa yer alan her oyuncu, bu hikâyenin seyirciye tüm sarsıcılığıyla yansımasında büyük rol oynar.
Demansın Portresi: Anthony Karakterinin Parçalara Bölünmüş Öyküsü
Yönetmen Florian Zeller, belki de büyükannesinin benzer süreçlerden geçmesine yakından şahitlik ettiği için demans kadar karmaşık bir hastalığı ilk önce bir tiyatro oyununda, sonrasındaysa aynı oyunun beyaz perdeye uyarlaması olan The Father’da aktarmayı başarır.
Ana karakterimiz Anthony’nin yaşadığı demans; Parkinson, travmatik beyin hasarı, inme gibi farklı nedenlerden dolayı ortaya çıkabilse de en yaygın kaynağı, filmde de olduğu gibi Alzheimer hastalığıdır.
Normal yaşlanmayla açıklanamayacak ölçüde bozulmaya başlayan bilişsel fonksiyonlar; hafıza, algı, düşünme ve davranışlarda ciddi değişikliklere yol açarak ilerleyen evrelerde kişinin günlük hayatına tek başına devam edebilmesini imkânsız hâle getirir. Çoğunlukla yaşlılıkta başlayan, hâliyle de kişinin yaşam öyküsünün etkisiyle şekillenen demans; günümüzde epey yaygın olsa da her hasta tarafından benzersizce yaşanır.
Hastalığından önce Londra’daki dairesinde yalnız yaşamakta olan Anthony, 80 yaşında emekli bir mühendistir. Kendisine dair bildiğimiz nadir şeylerden bir diğeri ise hem karısının hem de kızı Lucy’nin artık hayatta olmadığıdır. Kızının kaza sonucunda ölmesi, Anthony’nin geçmişindeki en net kırılma noktalarından biridir. Ancak o, kızı hâlâ hayattaymışçasına sürekli ondan bahseder ve onu ne kadar özlediğini belirtir. Bunu yaparken de diğer kızı Anne‘nin kalbini kırmaktan çekinmez.
Demans hastalığının gelişimini baştan sona izleyemediğimiz ana karakterimizin yalnızca parçalara bölünmüş öyküsüne tanıklık ederiz. Zihinsel karmaşalarının artmasıyla Anthony, kızı Anne’nin yanına taşınır; bakıcıları reddeder ve en sonunda ise Anne, onu bir bakımevine yatırmak zorunda kalır. Bütün bu çalkantılı süreçte bir yandan Anthony’nin dünyaya yabancılaşmasına tanık olurken öte yandan da Anne‘nin giderek değişen babasıyla arasındaki kırılgan ilişkisini gözlemleriz.
Bu açıdan film, demans hastalarının ve bakım verenlerin hayatlarını yavaş yavaş ele geçirmeye başlayan bu sancının tek bir örneğidir. Anthony’nin hafızasındaki kopukluklar, en yakınındaki insanların bile kim olduğunu anlayamaması, yüz ve mekân algısındaki güçlükler ve bütün bunların getirdiği kaygı ve huzursuzluk; bir demans hastasının olağan ama bir o kadar da kendine özgü hikâyesinin dışa vurumudur.
Gerçekliğin Yıkımı ve Başka Bir Zihne Bakmak
Demansın, zihninin derinliklerine nüfuz ettiği insanda ve bu dönüşümü seyretmekten başka çaresi olmayan yakınlarında yarattığı yıkımı konu alan The Father, seyirciyi hiç tanımadığı bir kaosun içerisine sürükler. Özellikle demansın ilk evrelerinden itibaren kendini gösteren kafa karışıklığını ve kişinin bunu çaresizce gizleme çabasını işler.
Hatırlamadığını kabul etmeyen baba, bazen esprilerle bazen öfke ve suçlamayla karşısındakini de kendi masalına inandırmaya çalışır. Oysaki gerçekler; yakınındaki insanlar, en çok da bakımını üstlenen kızı Anne için apaçık ortadadır.
Fakat bu filmin alışılmadık anlatım biçimi, biz izleyicilerin Anne’den farklı bir deneyim yaşamasını sağlar. Anthony’nin ömrü boyunca inşa ettiği yolların tek tek yıkıldığı bu labirentte, elinde kalan yıkıntılarla dünyasını anlamlandırmaya çalışmasına tanık oluruz. Ancak bu, yalnızca uzaktan izleyip empati kurduğumuz bir kayboluş değil, bizim de aynı kafa karışıklığı ile çözmeye çalıştığımız bir yapboz hâline gelir.
Ne var ki yönetmen Florian Zeller‘e göre bu yapbozun bir parçası her zaman eksik kalır. Yani film boyunca izleyici, demansın dönüştürdüğü bir zihnin neye benzediğini ve benliğimiz dahil birçok şeyi kaybetmenin ne demek olduğunu Anthony’nin gözünden deneyimler. Her bir sahnenin ardından farklılaşan gerçekliğin ve zamanın kronolojik olmayan akışının belleğimize oynadığı bu oyun, hatırlama ve anlam kurabilme yetisini kaybetmekte olan bir zihni bize birinci elden yaşatır.
Yüzleri farklı ama kimliği aynı olan insanların aslında kim olduğu, hangi günü yaşadığımız ve bütün bu “yaşananların” gerçekten yaşanıp yaşanmadığı koca bir soru işaretidir. Döngüye giren olaylar, değişen çehreler ve mekân tutarsızlıkları gibi unsurlar, tanık olduklarımızı durmadan sorgulamamıza neden olur.
Evi Yitirmek: The Father’da Mekân Kullanımı
Neredeyse tek mekân sayılabilecek ama izleyicinin dikkatle incelemesini gerektiren bir sahne tasarımı olan The Father, ilk başta fark edilemese de sahne değişimlerinin etkisiyle göze çarpmaya başlayan farklılıklarla doludur.
Dekorasyonun incelikli dönüşümü, seyirciye başlangıçta aynı mekânda olduğunu düşündürürken sonrasında nerede olduğundan tam da emin olmamasına neden olur. Lamba, tablo veya duvar rengi gibi küçük detaylar farklılaştığında aslında Anthony’nin bakış açısıyla o anda içinde bulunduğu evi algıladığımızı, bir nevi farklı mekânların sentezine şahit olduğumuzu anlarız.
Öyle ki, gittikleri doktor muayenehanesi bile bu daireyle neredeyse aynı düzene sahiptir. Bu dairenin en sonunda benzer bir bakımevine dönüşmesiyle bu ikilem, en azından biz izleyiciler için açıklığa kavuşmuş gibi görünür. Fakat Anthony’nin başından beri bir bakımevindeyken eski evini hatırlıyor olma ihtimali bizi yine muallakta bırakır.
Bütün bunların yanında, apartman dairesindeki odaların yerleşimi Anthony’nin içinde kaybolduğu zihinsel labirenti andırır. Odaların birden çok kapısının olması, bu odaları birbirine bağlayan uzun koridorlar ve Anthony’nin genellikle kapı girişlerinde, bir gerçeklikten diğerine düşecekmişçesine arafta beklemesi; belleğindeki bulanıklığın mekân düzenine yansımasının yalnızca birkaç örneğidir. Bunlar filme yerleştirilmiş semboller olmakla kalmayıp izleyicinin hissettiği gerilimi katlandırır.
Zamanı Yitirmek, Semboller ve Benliğin Dışavurumu
Demans; insanların kendilerine ait olan herhangi bir şeyin, çoğunlukla da para veya değerli eşyaların, başkaları tarafından çalındığına inanmalarına neden olabilir. Genellikle hem kendisi hem de çevresindekiler için oldukça rahatsız edici olabilecek bu sanrıların odak noktası, filmde Anthony’nin saati üzerinden karşımıza çıkar.
Film boyunca Anthony saatini arar. Kızı sayesinde saatini kendi sakladığı yerlerden bulur, koluna takar ve sonrasında tekrar kaybeder. Bütün bu döngülerde de kızı dahil etrafındaki herkesi saatini çalmakla suçlar. Anthony’nin elinde kalan son güvenli limanlardan biri olan bu saat, hayatı yakalamaya çalışırken sıkı sıkı tutunduğu yegâne nesnedir.
Fakat Anthony’nin böylesine bağlı kaldığı bu objenin bir saat olması, filmde zekice kurgulanmış sembol tercihlerinden bir tanesidir. Film, bu saat üzerinden hem demans semptomlarından birini daha görünür kılar hem de Anthony’nin zaman içinde yönünü kaybetmesini sembolize eder. Anthony’nin bu bağlılığı, giderek karmaşıklaşan zaman algısını kendi kontrolünde tutma çabası olarak yorumlanabilir.
Anthony’nin zaman algısının bozulması, benlik duygusunda da kırılmalara yol açar. Anthony bir süre sonra kim olduğunu bile bilemediği, kendi geçmişinden tereddüt ettiği bir durumun içine düşer.
İzleyicilerin zamansal sıralamayı anlamalarına yardımcı olan ipuçlarından biriyse yalnızca Anne’in bulunduğu sayılı sahnelerdir, ki bu bile Anthony’nin ne kadar yıkıcı bir kayboluş içinde sürüklendiğini gözler önüne serer.
“Ben Kimim?” Sorusu ve Benlikten Geriye Kalanlar
“I feel as if I am losing all my leaves.”
(Tüm yapraklarım dökülüyormuş gibi hissediyorum.)
“The branches and the wind and the rain. I don’t know what is happening anymore. Do you know what’s happening?”
(Dallar, rüzgâr ve yağmur. Artık neler olduğunu bilmiyorum. Sen biliyor musun?)
Filmin sonlarına yaklaştıkça kafamız karışmaya, karakterler kendi aralarında yer değiştirmeye ve Anne de giderek kapana sıkışmaya devam eder. Biten evliliği, babasının artık kendi kızını bile hatırlamaması, onu aşağılaması, bakıcıları reddetmesi gibi birçok cepheden mücadele veren Anne, başka bir adamla Paris’e taşınmaya karar verdiğinde babasını bakım evine yerleştirir. Burada suçlanacak hiçbir taraf olmadığı gibi, onların hikâyesindeki kaçınılmaz ayrılığın gerçekleştiği de hissedilir.
Anthony, bakımevinde yeni bir sabaha uyandığında, belki de burada birçok sabah yaşamış olmasına rağmen ona bakan insanları bile tanıyamayacak hâldedir. Bütün bu karmaşanın durulması, izleyicide gerçeğe yaklaştığı hissi yaratır.
Fakat o ana kadar yaşanan her şey Anthony’nin farklı günleri, yüzleri, evleri kapsayan rüyaları da olabilir. Veya bütün bunlar, bakımevinde geçirdiği yalnız ve çaresiz haftaların eski günlerin kılığına bürünmüş hâlidir. Sanırım hiçbirimiz hangisinin gerçek olduğunu kesin olarak bilemeyiz. Bu yapbozun tamamlanması ne bizim için ne de Anthony için artık mümkün değildir.
Anthony, geçmişine böylesine bağlı olmasına rağmen anılarını, hatta şimdisini bile ellerinde tutamaması; benliğinde açılan koca bir gediğin göstergesidir. Bir zamanlar kibirli, espritüel, özgüvenli tavrıyla herkese kafa tutan o adam, annemi istiyorum diye ağlayan çocuk hâline geri döner.
Kızına ve hatta hayata karşı sergilediği güçlü isyanı, terk edilmemek için yalvardığı, içinde bulunduğu günü yakalayamamanın çaresizliğiyle daha da küçüldüğü, paranoyalarının pençesindeki bir kırılganlığa evrilir.
The Father; demansın yalnızca anıları değil, insanın kendisine ve çevresine duyduğu güveni nasıl tepetaklak ettiğini ustalıkla anlatır. Bu açıdan belleğimiz, geçmişimizi saklamakla kalmayıp bugün ve yarın kim olarak uyanacağımızı da belirler.
Peki ya hayatımız boyunca tanıdığımız insanlar, kendimize ait sandığımız evler, hep bizim olacağına inandığımız anılar birer birer silindiğinde, bizden geriye ne kalır?
Kaynakça:
Benson, Paula. “The deliberately disorientating décor of The Father.” Film and Furniture, 15 Mar. 2021, Web. Erişim Tarihi: 08.11.2026
“Dementia.” World Health Organization, 26 Oct. 2026, Web. Erişim Tarihi: 08.11.2026
Ermiş, Ece Naz. “Baba Filminin Geriatrik Psikoloji Perspektifinden Analizi.” Tykhe Sanat ve Tasarım Dergisi, vol. 7, no. 13, 2022, pp. 247-258, Web. Erişim Tarihi: 08.11.2026
Grey, Tobias. “French Playwright Florian Zeller, Director of The Father: Q&A.” Air Mail, 27 Feb. 2021, Web. Erişim Tarihi: 08.11.2026
Inskeep, Steve. “’We Don’t Know What’s Coming’: Anthony Hopkins Plays ‘The Father’ With Dementia.” Texas Public Radio, 26 Feb. 2021, Web. Erişim Tarihi: 08.11.2026.
Öne Çıkarılan Görsel: imdb.com
