Filenin / Sahanın Sultanları: Kolektif Kadın Başarısı Bir Ülkeye Nasıl Umut Olur?

Editör:
Elif Nazra Palan

“Bir halkın tüm özgürlük umutları…” Bu dizelerin Gazapizm tarafından seslendirilen bir şarkıya ait olduğunu biliyoruz. Ancak Filenin Sultanları’nın sayısız zaferinin ardından bu sözleri duyduğumuzda aklımıza artık yalnızca bir şarkı gelmiyor. Takımın elde ettiği başarıların ardından pek çok haber sitesinin sporcuları bu ifadeyle anmaya başlamasıyla birlikte, söz konusu dizeler Filenin Sultanları’nı ve kendi ifadeleriyle “Atatürk’ün Kızları”nı, onların mücadelelerini ve zaferlerini hatırlatan bir anlam kazandı. Gerçekten de kolektif kadın başarısı, yalnızca bir spor ya da başarı hikâyesinden ibaret değildir. Bu, bütün bir ülkeye, hatta ülke sınırlarının ötesinde hayalleri uğruna mücadele eden tüm kız çocuklarına umut verebilecek bir hikâyedir.

Toplumsal Cinsiyet Algısı: Voleybol Bir Kadın Sporu mudur? 

Filenin Sultanları, Kadın
Filenin Sultanları, Türkiye VNL 2023 | fivb.xom

Günümüzde kadın voleybolu, Türkiye’nin uluslararası takım sporlarında en başarılı şekilde temsil edildiği branşların başında gelmektedir. Ancak Türk spor tarihine bakıldığında, kadınların voleybola kurumsal düzeyde katılımının erkeklere kıyasla çok daha geç başladığı görülmektedir. Erkekler voleybol ligi 1921 yılında, kadınlar voleybol ligi ise 1954 yılında kurulmuştur.

Eczacıbaşı Spor Kulübü’nün kurucularından Şakir Eczacıbaşı, Eczacıbaşı şirketinin başta voleybol olmak üzere amatör spor liglerine katılma kararının ardındaki düşünceyi şu sözlerle ifade etmiştir:

“Türkiye’de profesyonel futbol dışında amatör sporlar çok geride kalmış durumda. Bu sporlar çağdaş bir yönetimle ele alınırsa çok büyük gelişmeler gerçekleşebilir. Bugün uluslararası karşılaşmalarda alınan yüz kızartıcı sonuçlar, ileride göğüs kabartıcı olabilir.”

Türkiye örneğinde olduğu gibi, genel olarak spor dünyasında da eril değerlerin egemen olması, kadınların bu denli ön plana çıkmasını ve başarı elde etmesini olağan bir durum olmaktan çıkarmaktadır. Sporun, güç ve iktidar ilişkilerinin yeniden üretildiği ve eril egemenliğin pekiştirildiği alanlardan biri olduğu düşünüldüğünde, kadınların herhangi bir spor branşında bu denli görünürlük ve başarı elde etmesi çok daha anlamlı bir değer kazanmaktadır.

Geçmişte Türkiye kadın voleybol millî takımında forma giymiş sporcuların deneyimleri de kadınların spor alanında karşılaştıkları zorlukları ortaya koymaktadır. Kadın sporcuların bedenlerinin nesneleştirilmesi, sözlü ve fiziksel tacize maruz kalmaları, geçmişte karşılaşılan sorunların başında gelmektedir. Bugün ise bu konuda belirli bir mesafe katedildiğini söylemek mümkündür. Kadın voleybolu, kadın sporcuların yalnızca fiziksel görünümleri üzerinden değerlendirildiği bir alan olmaktan çıkarak, sportif başarılarının takdir edildiği ve kadın gücünün görünürlük kazandığı bir platforma dönüşmüştür. Üstelik bu başarılar, ailelerin çocuklarını voleybola yönlendirmesine ve sporun genç kızlar arasında daha fazla ilgi görmesine de katkı sağlamıştır.

2003 yılında Türkiye’nin Kadınlar Avrupa Voleybol Şampiyonası’na ev sahipliği yapması, kadın voleybolcuların kamusal alandaki görünürlüğünün artması açısından önemli bir dönüm noktası olmuştur. Aynı dönemde millî takımın “Filenin Sultanları” olarak anılmaya başlanması ve basın ile televizyon kanallarının bu başarıya gösterdiği ilgi, kadın voleybolunun daha geniş kitleler tarafından tanınmasına ve takip edilmesine katkıda bulunmuştur.

Sahada Görünür Olmak ve Toplumda Yer Edinmek

Filenin Sultanları, Avrupa Şampiyonası 2023 | turkiyetoday.com

Bahsettiğimiz gibi, kadınların görünürlük kazanması bütün kurumsal alanlarda olduğu gibi, özellikle eril yönetim anlayışının hâkim olduğu spor dünyasında da oldukça zordur. Bununla birlikte, voleybolda kadınların elde ettiği başarılar, bu spor dalının zaman zaman kadınlarla özdeşleştirilmesine ve bir anlamda “kadın sporu” olarak benimsenmesine neden olmaktadır. Hatta voleybolcuların kendileri tarafından da sevilen “Filenin Sultanları”, “Potanın Perileri”, “Sarı Melekler” gibi ifadeler, kadın sporcuların sportif kimliklerini geri plana atarak kadınsılıklarını odağa alan bir söylem biçimini yansıtmaktadır. Bu ve benzeri lakaplar, kadınların spor alanındaki varlıklarını ikincilleştirirken onları sporun güç ve kuvvet imgelerinden uzaklaştırmakta ve nihayetinde kadın oldukları ve kırılganlıkları üzerinden tanımlanmalarını ön plana çıkarmaktadır.

Bir kadın voleybol takımının başarısı, toplumun farklı kesimlerini aynı sevinç etrafında birleştirebilirken aynı takım, kadınların toplumsal konumları ve yaşam biçimleri üzerinden farklı görüşlerin çatıştığı bir alana da dönüşebilmektedir.

Kadın voleybolcuların toplumsal hayattaki yerini sosyal birliktelik ve gelir eşitliği perspektifinden değerlendirdiğimizde de eşitlik idealinin görünür hâle geldiğini söyleyebiliriz. Bu konuya değinmeyi de değerli buluyoruz çünkü ekonomik özgürlük, kadınları toplumsal cinsiyet hiyerarşisinin ve eril baskının etkilerinden kurtarabilecek en önemli araçlardan biridir. Kadın sporcuların profesyonel başarıları sayesinde ekonomik bağımsızlık kazanmaları, yalnızca bireysel bir kazanım değil, aynı zamanda kadınların toplumsal konumlarının güçlenmesi açısından da önem taşımaktadır.

Filenin Sultanları’nın bizim için anlamı hiçbir zaman yalnızca sahada verilen mücadeleden ibaret olmamıştır. Bu başarı aynı zamanda nostalji, milli gurur, kadın gücü, tarihsel ve kültürel kimlik gibi farklı anlamlar da taşımaktadır. Özellikle medyada ve sporcuların kendi açıklamalarında sıkça karşılaştığımız “Atatürk’ün Kızları” ifadesi, Atatürk‘e duyulan özlemi ve onun kadınların toplumsal hayattaki konumuna ilişkin mirasına verilen önemi de yansıtmaktadır. Örneğin, İlkin Aydın bir konuşmasında, şu ifadelerini kullanmıştır:  

“Biz Filenin Sultanları diyoruz ancak ben Atatürk’ün Kızları demeyi tercih ediyorum. Bize bu şekilde yaşama imkânı sağlayan Atatürk’ün ülkesinde yaşamak ve bunun bir parçası olmak büyük bir onur.”

Milli takım kaptanı Eda Erdem ise aldığı bir ödülle ilgili soruya şu şekilde yanıt vermiştir:

“Ülkesi adına elde ettiği başarı üzerinden pazarlık yapmayan sporcu Atatürk’ün kızlarıdır. 85 milyona yaşattığımız mutluluk bizim için yeterlidir.”

 Ebrar Karakurt da 2023 Avrupa Şampiyonası’nın ardından yaptığı açıklamada şöyle belirtmiştir:

 “Mustafa Kemal Atatürk’ün kızları olarak, Türk kadınlarını gurur ve onurla temsil edeceğimiz daha nice yazlarımız olsun. Voleybol ile kalın.”

Millî kadın voleybol takımının kaptanı Eda Erdem Dündar, ABD Dışişleri Bakanlığı tarafından verilen Uluslararası Cesur Kadınlar Ödülü’ne (International Women of Courage Award) aday gösterilmiştir. Ayrıca 8 Mart 2024 Dünya Kadınlar Günü’nde, Ülker Stadyumu Fenerbahçe Şükrü Saracoğlu Spor Kompleksi’nin girişine heykeli dikilmiştir. Eda Erdem, böyle bir kariyere sahip olmayı hayal dahi edemediğini belirterek şu ifadeleri kullanmıştır:

“Adımın güçlü, önemli ve başarılı kadınlar arasında anılması benim için çok büyük önem taşıyor. Bu adaylık omuzlarıma ek bir sorumluluk yüklüyor ancak bu sorumluluğun tamamen farkındayım ve onu kabul ediyorum. Yeni nesil için mümkün olan en iyi rol modelleri olmaya çalışıyoruz.”

Hazırlık Süreci ve Başarıya Giden Yol

Filenin Sultanları
Filenin Sultanları | pinterest.com

Elbette, böylesine büyük bir başarı bir günde inşa edilmedi. Sporcularımızın daha geniş kitlelere ulaşması ve yalnızca bir takımın üyeleri olarak değil, bireysel kimlikleriyle de tanınan ve popülerleşen isimlere dönüşmeleri, özellikle 2023 CEV Kadınlar Avrupa Voleybol Şampiyonası finalinde Sırbistan’ı beş set süren nefes kesici bir mücadelenin ardından mağlup ederek şampiyonluğa ulaşmalarıyla hız kazandı.

Eda Erdem’in bu galibiyetin ardından yaptığı, “Cumhuriyetimizin 100. yılında önce Milletler Ligi’ni kazandık, ardından Avrupa şampiyonu olduk. İnanılmaz bir hikâye yazdık. Mutluyum, gururluyum!” açıklamasını herhâlde hepimiz hatırlıyoruz. Bu sözlerden de anlaşılacağı üzere, Filenin Sultanları için şampiyonluk yalnızca bir maçın ya da turnuvanın kazanılmasından ibaret değildi. Onların mücadelesi, yalnızca sahada galip gelmeyi değil, bütün bir ülkeye gurur yaşatmayı ve üzerlerindeki formayı onurla taşımayı da kapsıyordu.

Millî takım sporcuları yalnızca sporun eril diliyle, ülke içinde kendileri üzerinden yapılan karşılaştırmalarla ya da sahada dünyanın en iyi takımlarıyla mücadele etmiyor. Aynı zamanda günümüzün en büyük sorunlarından biri hâline gelen sosyal medya linçleriyle de karşı karşıya kalıyorlar. Takımlar arası karşılaştırmalar, viral hâle gelen kısa görüntüler veya sosyal medya gündeminin etkisiyle ortaya çıkan, çoğu zaman somut bir dayanağı bulunmayan iddialar, sporcuların sürekli eleştirilmesine ve hedef gösterilmesine neden olabiliyor. Oysa burada gözden kaçırılmaması gereken önemli bir nokta var: Bu sporcuların her biri, sahadaki kimliklerinin ötesinde kendi hayatları, düşünceleri, tercihleri ve kişilikleri olan bireyler. Onları sevmemizin nedenlerinden biri de tam olarak bu bireysellikleri.

Filenin Sultanları
Filenin Sultanları | fivb.com

Örneğin, Kübalı bir sporcu olan Melissa Vargas, Türkiye’yi benimsemiş, bu ülkeyle güçlü bir bağ kurmuş ve bunu ifade etmekten hiçbir zaman çekinmemiştir. Ebrar Karakurt, cinsel yönelimini açıkça ifade ederek kendi kimliğiyle görünür olmayı tercih etmiştir. Hande, İlkin ve Eda ise Türkiye’ye ve milli takıma duydukları bağlılığı sık sık dile getirmiştir. Bazı sporcular hayatlarını ve mutluluklarını sosyal medyada özgürce paylaşırken bazıları daha sessiz ve gözlerden uzak bir yaşam sürmeyi tercih etmektedir. Her birinin farklı kişiliklere ve yaşam biçimlerine sahip olması, aslında takımın kolektif kimliğini daha da zenginleştirmektedir. Toplumun farklı kesimlerinden insanların bu sporcularla farklı yönlerden bağ kurabilmesi de onların geniş kitleler tarafından benimsenmesinde etkili olmaktadır.

Elbette sosyal medyada karşılaştığımız yorumlar toplumun tamamının düşüncelerini yansıtmıyor. Sporculara yönelik eleştiriler ve linç kampanyaları, onların toplumdaki karşılığını tek başına açıklamaya yetmez. Yıllardır millî takım maçlarına gösterilen yoğun ilgi, biletlerin kısa sürede tükenmesi, sanatçıların, sporcuların, çocukların ve toplumun farklı kesimlerinden insanların takıma verdiği destek, bu bağlılığın somut göstergeleridir. Filenin Sultanları’nın yediden yetmişe geniş bir kitlenin sevgisini kazanması, yalnızca sportif başarılarıyla değil, bireysel kimlikleriyle de toplumda karşılık bulmalarıyla yakından ilişkilidir.

Açık Radyo’da değerlendirmelerde bulunan Burcu Biçer’e göre, diğer spor dallarında kadın sporculara yönelik bir güvensizlik ve inançsızlık söz konusuyken voleybol, genç kızlar için önemli bir fırsat alanı sunmaktadır. Biçer, Filenin Sultanları’nın elde ettiği başarıların arkasında yoğun çalışma temposu ve teknik ekibin katkısının yanı sıra, maruz kaldıkları eleştirilere, linçlere ve toplumsal baskılara en iyi bildikleri işi yaparak karşılık verme motivasyonunun da bulunduğunu vurgulamaktadır.

Öte yandan, millî takımda forma giymiş sporculardan Gülden Kayalar Kuzubaşıoğlu da bu başarıların uzun vadeli yatırımların ve yıllar içerisinde inşa edilen bir voleybol kültürünün sonucu olduğuna dikkat çekmektedir. Kuzubaşıoğlu, “2003’te başlayan bir fırtına var ve her sene bunun üzerine ekleyen Filenin Sultanları var.” sözleriyle bugünkü başarının ardında yıllara yayılan bir emeğin bulunduğunu ifade etmektedir.

Sahadan Taşan Bir Umut

Filenin Sultanları
Filenin Sultanları | bbc.com

Tabii ki tek bir maçın sonucu toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamaz ve kadınların görünürlük sorununu çözmez. Ancak yıllardır Filenin Sultanları sayesinde maç sonuçlarının da gerçek bir umut kaynağı olabileceğine şahit oluyoruz.

Kadın sporcuların görünürlüğü yalnızca medyada temsil edilmekle sınırlı değildir. Bu görünürlük, genç kızların kendi geleceklerini hayal etme biçimlerini de değiştirebilir. Bununla ilgili olarak Uluslararası Olimpiyat Komitesi (International Olympic Committee), kadın sporcuların başarılarının genç kızların hayatlarına nasıl yansıyabileceğine dair bir makale yayımladı. Makalede, “Spor Yoluyla Kız Çocuklarının Güçlendirilmesi” projesinden bahsediliyor. Proje, özellikle kız çocuklarının okula devam oranlarının düşük ve spora katılım imkânlarının sınırlı olduğu bölgelerde yaşayan çocukları hedefliyor. Projeye katılan kız çocukları, başarılı ve güçlü kadın sporcuları rol model olarak görüyor. Üstelik projeye destek veren sporcular arasında Eda Erdem de yer alıyor. Küçük kız çocuklarından biri ise Eda Erdem gibi bir sporcu olmayı hayal ettiğini ifade ediyor.

Yalnızca sahadaki başarıya değil, altyapıya da verilen destek, Türkiye Millî Takımı’nın önümüzdeki yıllarda da başarılarını sürdüreceğinin bir göstergesi. Takım, uluslararası başarılarıyla gelecek nesillere ilham vermeye devam edecek. Bu başarılar hiçbir zaman yalnızca sportif bir başarı olarak değerlendirilemez. Çünkü bunlar aynı zamanda azmin, takım ruhunun ve tutkunun da bir göstergesidir.

Filenin Sultanları, son zamanlarda bazı sosyal medya kullanıcılarının da deyimiyle, evin başarılı kız çocukları hâline geldiler. Artık başarıları, “Onlar zaten hep başarıyor.” gibi bir algıyla karşılanıyor ve ne yazık ki eskisi kadar takdir ve kutlama görmüyorlar. Oysa onların başarılarının bizlere hissettirdiği duyguyu kelimelerle anlatmak mümkün değil.

2026 Avrupa Şampiyonası’nın ardından kaptan Eda Erdem’in verdiği röportajı hep birlikte hatırlayalım:

“Biz bugün sadece bir şampiyonluk kazanmadık. Cumhuriyet’in bize açtığı yolda Türk kadınlarının neler başarabileceğini bir kez daha gösterdik. Bizden önce yolu açanlar, bize inananlar ve bizden sonra gelecek olan tüm kız çocuklarına armağan olsun bu kupa. Türk kadını her zaman hayal etmeye, mücadele etmeye ve kazanmaya devam edecek. Bu kupa hepimizin.”

Filenin Sultanlarının bize öğretdiği en önemli şey kazandıkları kupalardan çok daha fazlasıdır. Onlar kız çocuklarının hayallerinin sınırlarını genişletiyor, kadınların birlikte neler başarabileceğini de gösteriyor. Çünkü bazen bir takımın zaferi, henüz kendi hikâyesini yazmaya cesaret edememiş binlerce kız çocuğuna “Sen de yapabilirsin.” demektir.


Kaynakça:

Kösen, Mustafa Gökcan, and Emre Erdoğan. “Spiking up Anger, Nostalgia and Disgust: The Polarized Dynamics of Turkish Women’s Volleyball.” Mediterranean Politics, vol. 31, no. 1, Informa UK Limited, Web. Erişim tarihi: 15.11.2026

Altıok, Ayça Naz, and Mert Kerem Zelyurt. “Sporda Toplumsal Cinsiyet Yaklaşımı: Kadın Voleybolcuların Toplumsal Deneyimleri Üzerine Niteliksel Bir Araştırma.” Sportif Bakış: Spor Ve Eğitim Bilimleri Dergisi. Web. Erişim tarihi: 15.11.2026

Bozhan Memis. “Türkiye Women’s Volleyball Team Captain Nominated for International Women of Courage Award.” Anadolu, Anadolu Ajansı, Web. Erişim tarihi: 15.11.2026

Emre Asikci. “Türkiye Beat Serbia to Win European Champions Title in Volleyball.” Anadolu, Anadolu Ajansı, 3 Sept. 2023, Web. Erişim tarihi: 15.11.2026

Burak Abatay. “Türkiye, Kadın Voleybolunda Zirveye Nasıl Çıktı?” BBC News Türkçe, 5 Sept. 2023, Web. Erişim tarihi: 15.11.2026

Boran, Hilken Doğaç. “Türkiye Nasıl ‘Voleybol Ülkesi’ Oldu?” BBC News Türkçe, 15 Dec. 2024, Web. Erişim tarihi: 15.11.2026

“‘Empowering Girls Through Sport’: How the Turkish Olympic Committee Inspires Girls to Thrive.” Olympics.Com, International Olympic Committee, 5 Mar. 2025, Web. Erişim tarihi: 15.11.2026

Gizem Gulmez. “Türkiye’s Rise in Volleyball Nations League: Victories, Historic Achievements.” Türkiye Today, Web. Erişim tarihi: 15.11.2026

Öne çıkarılmış görsel

Nazrin Shukurova
Nazrin Shukurova
Küçük şeyleri unutamayanlar, en geri hatıraları da unutamayanlardır. Hafızalarının bu bahtsız kuvveti karşısında hiç bir memleket, hiç bir vatan tutamadan her yeri, her şeyi severek öleceklerdir. (Sait Faik)

Modern İtalyan Edebiyatının Öncüleri

Modern İtalyan Edebiyatının öncüleri yazarları, dönemin tarihi olaylarını ve beraberinde gelişen edebi akımları kapsar. Edebiyatta benlik vurgusu ön plana çıkar.

Coward Film İncelemesi: Siperlerin Ardındaki Sahne

Savaşın katı yüzüne karşı sanatla örülen gizli bir sığınak: Coward, maskülenliğin toksik doğasını yerle bir eden sarsıcı bir kuir başyapıt.

Olivia Rodrigo Vampire Şarkı Analizi: Toksik Bir İlişkinin Anatomisi

Olivia Rodrigo Vampire şarkı analizi Rodrigo'nun güçlü vokali ve derin anlamlar taşıyan sözleriyle toksik bir ilişkinin anatomisini çiziyor.

Yorum Yap

Yorum girişi yapınız.
Adınızı girin

İlginizi Çekebilir