Bir tarafta alınamayan reklamlar, patlayan fonlar, üretim maliyeti artışlarıyla “sistem” demeden sistemsel sorun demeye çalışan kanaldan kanala dolaşan bir Azrail; diğer taraftaysa genç-yaşlı, inançlı-inançsız demeden herkese benzer bir heyecan yaşatan, nefes aldıran, hakkında konuşturan Bir Başkadır dizisi.
Bir Başkadır, 2. Sezonu ile 6 yıl sonra tekrardan hayatımıza, esprilerimize, tartışmalarımıza yön verir oldu. Ülkenin birçok farklı kesiminden benzer bir ilgiyle karşılandı. Kapatılan Netflix hesapları geri açıldı, tek oturuşta sezon bitirildi, neredeyse de toplumun oy birliğiyle başarılı bulundu.
Tüm bu gelişmeler yaşanırken bir yandan da ana akım dizi sektörünün gözle görülür şekilde yaşadığı gerileme ve batma noktasına yaklaşması üzerine tartışmalar gündemimizi kaplamaya başladı. Dizi sektörünün önde gelenleri, ana akım kanalları ve ilgili bakanlık ile yapılan toplantıdan çıkan geçici öneriler de yeterince umutlu bir tablo çizemedi, faturayı emekçiye kesti.
Satış için üretilen yerli dizi(!)ler; karikatür tiplemelerle, yüzeysel ve cringe melodramla bir süreliğine hedefine ulaştı. Dizi yapımını tekrarlanabilir ticari formüllere indirgeyen bu ucuz üretim anlayışı, bir süre kendi pazarını yarattı. Ne var ki formülün cazibesi azaldıkça, üretim maliyetleri arttıkça ve uluslararası rekabet sertleştikçe bu düzen de sürdürülemez hâle geldi. Yerli seyircisini zaten çoktan kaybetmiş bu absürt işler; dışarıda da beklenen ilgiyi kaybedip iç pazara döndüklerinde ekonomik krizin, daralan reklam gelirlerinin ve giderek büyüyen ilgisizliğin ortasında kaldı. Yani çöken şey dizi sektöründen ziyade, Türkiye ekonomisi ile dizi sektörüne olan toplumsal ilgi ve güvendi.
Vampir Köylü

Dizi sektörünün yarattığı büyük kaos üzerine yürütülen tartışmalarda kimi fon krizinden, kimi oyuncu kaşesinden dem vurdu. Her iki teşhis de haklılık payı taşıyordu; ancak bunlar çöküşün temel nedeni olmaktan çok, daha derin bir yapısal bozulmanın belirtileriydi. Fon meselesi, yıllar içinde yerleşmiş yolsuzluk düzeninin; oyuncu ücretleri ise ülke genelinde giderek derinleşen gelir adaletsizliğinin bir yansımasıydı. Sektörün başına gelenler, yalnızca televizyon endüstrisinin kendi içindeki bir hesaplaşma değildi. Dizi sektörü, Türkiye’nin ekonomik ve kurumsal çürümesinden azade bir ada değildi; sonunda aynı krizin içine sürüklendi.
“Ekmek aslanın ağzında derler ya, aslanın da mide boş.”
Ana akım da birçok özgürlüğümüz gibi elden gitti. Ne üreten korudu ana akımı, ne tüketen. Herkesin emir kulu olduğu bu karmaşık sistemde bağımsızlık, satılan bir metaya dönüştü. Seyirci, sözde bağımsızlığını Amerikan yayın şirketine para ödeyerek satın almaya başladı. Televizyon, teknolojinin gelişmesiyle değil; kapitalizmin ve totalitarizmin gelişmesiyle öldü.
Dinlenmek İçin Dizi İzleyen İnsan Anlatısı

Bütün günü hayat telaşı, sistem mücadelesi olarak geçen insanın dinlenmek için neye ihtiyaç duyduğu, otoritelerce hep yanlış yorumlanmış daha doğrusu tasarlanmıştır. Önce reçete komedi olarak yazıldı. “İnsan…” dendi büyük büyük “…dinlenmek için komediye ihtiyaç duyar!” Türkiye’de ekonomik krizlerde, Almanya’da Berlin duvarının yıkılışında, Güney Kore’de darbe döneminde… İlgili bakanlıklar hep cıvık, tasarısız, anlatısız komedilere sığındı. Ama komediye ihtiyaç duyulduğunu kim söyledi? Daha açık bir deyişle; komediye ihtiyaç duyan, seyirci miydi?
Türkiye’de komedinin yerini özellikle son 20 yılda ağır, temelsiz, absürt dramalar doldurdu. “İnsan…” dramaya ihtiyaç duymadı, bu sefer daha bâriz bir şekilde propagandasına maruz kaldı. Çünkü kimse de seyircinin ihtiyacının “zenginlik gösterişi, aşırı muhafazakarlık ve şiddet” olduğunu söyleyemezdi.
Seyircisini küçümseyerek tasarlanan bu arınma akşamları, halk nezdinde yeterli karşılık bulmadı. O sırada tavan yapan üretim maliyetiyle baş başa kalan yapımcının da sığınacak bir seyircisi kalmadı. Verilecek reklam da izleyecek seyirci de çoktan dijitale geçmişti. Batan, sektör değil; halkın kaliteli içeriğe ulaşma hakkı, sırtını bu üretimlere dayamış emekçi oldu.
O sırada dijital platform ile kısmi ve geçici özgürlük alanı yakalayan bir yazar yazdı, yazdı, yazdı. Uzun süreden sonra ilk defa alınan o derin nefes gibi. Yazar anlattı, seyirci dinledi. Oyuncu konuştu, seyirci dinledi. Set emekçisi çekti, seyirci izledi. Tek solukta…
Ne içi boş büyük dramalar, ne tespit yoksunu komediler vaat edildi. Oysaki baştan beri toplumun en büyük arayışı olan, bir dert ortağı ona armağan edildi. Farklı insanları, ortak dertleri çerçevesinde birleştirdi.
Yazar kalemini cesaretle çıkardı, “Görüyorum, ben de yorgunum.” dedi ve çevresinde sanat emekçileri birleşti. Kolektif bilincin sözcüsü oldu. İki sezonluk karakter gelişimleriyle “Sorun da nefret de sisteme ait!” dedi. Hissedilen yorgunluk etrafında birleşmenin tutkusunu tekrar ateşledi.
Kaynakça:
Bir Başkadır. Yaratıcı: Berkun Oya, Netflix, 2020.



Sektör emekçileri dışında, ana akım medya dizi sektörünün batması hiç kimse için kayıp değildir. Hatta toplumsal afyon misyonu yüklenen böylesi ıvır zıvırların yok olması toplum sağılığı açısından iyidir. Yorumların bu anlamda çok değerli. Öbür taraftan gerçekten toplumsal içerik ve sanatsal kaygılarla yapılan eserlere de çok ama çok ihtiyaç olduğu ortada. ”Bir Başkadır” bu konuda kalıpları kıran çok önemli bir örnek.