Bir kitabı elimize aldığımızda aslında yazarın zihnine ve kalbine bir kapı araladığımızı hissederiz. Anlatılanların kurgu olduğunu bilsek de yazar kendi anılarını, dönemin ve zamanının gerçeklerini satırlarının arasında bize hep fısıldar. Türk ve dünya edebiyatının usta ismi Zülfü Livaneli eserlerinde toplumun ve zamanın gerçeklerini tüm halleriyle ele alan ve anılarından her zaman beslenen bir yazardır. Yakın dünya ve Türkiye tarihi, göçmenlik, çevre sorunları, aidiyetsizlik gibi birçok konuyla eserlerinde karşılaşırız.
Livaneli en büyük şansını küçük yaşta kitap okuma sevgisini aşılayan ailesi olarak tanımlar. Öyle ki çocukluğundan itibaren eline ne geçerse okuduğunu söyleyen yazar, çok yönlü gözlem yeteneğinin gelişmesini ve empati yeteneğini böyle kazandığını anlatır. Karakterlerini ve onların duygularını bu kadar derinden işleyebilmesini bu becerilerinin ürünü olduğunu görebiliriz. Gençlik yıllarının Türkiye’nin en çalkantılı dönemine gelmesi hem kendi bireysel hayatında hem de eserlerinde bu zamana kayıtsız kalamadığını gösterir. Sürgünler, işkenceler, memlekete ve sevdiklerine olan özlemleri en iyi anlatan yazarlardan biri olması kendi anılarında gizlidir belki de.
Bekle Beni

“Katıksız saf bir şey yok hayatta. Sevinçlerle hüzünler el ele vermiş, bir örsle çekiç arasında sıkışmış gibi. Hep bir çekişme, hep bir ayrılık.” (s.81)
Livaneli en son yazdığı romanını “Bu romanda benim ve ailemin hayatından izler var ama bir özyaşamöyküsü değil. Fırtınalar arasında sarsılan, savrulan bir ailenin, Leyla, Selim ve küçük Zeynep’in hikâyesi.” cümleleri ile özetler. Romanda Selim ve Leyla’nın ilk gençlik dönemlerinde başlayan aşklarına, özgürlük mücadelelerine eşlik ederiz. 1960-1970 döneminin Türkiye’sini, siyasi çalkantıları, hapisleri, işkenceleri sonunda da sürgünü ve hayata yeniden başlayışları merkeze alınır.
Hapis döneminde yazılan mektuplara da sık sık rastladığımız bu eserde yaşananların her yönüne ışık tutar ve karakterlerin ikisinin de açısından acılarına ve yalnızlıklarına tanıklık ederiz. Romanda Selim karakterinin Livaneli’nin bir yansıması olduğunu, fikirleri sebebiyle hapsedilmesinin yanı sıra diğer karakterlerin yazarın hayatından dostları olduğunu, eşi Ülker Livaneli ile benzer kaderi paylaşan Leyla’dan anlayabiliriz.
Serenad

“Mesele sadece mutluluk değil. Önemli olan yaşadığını, hayatın bir anlamı, bir değeri olduğunu hissetmek.. “(s.348)
2011 yılında yayınlanan Serenad, İstanbul Üniversitesinde halkla ilişkiler görevini yürüten Maya Duran’ın ABD’den gelen Alman asıllı Profesör Maximilian Wagner ile tanışmasıyla başlar. Profesör Wagner bir Şubat sabahı Şile sahiline gitmek ister ve Maya da ona tüm ziyareti boyunca eşlik eder. Burada kaldıkları günden itibaren açılan geçmiş yaraları, aşkları bu iki bağımsız insanı katman katman birbirlerine bağlayan bir hikâyeye dönüşür.
Hikâye sadece altmış yıllık hüzünlü bir aşkı, özlemi anlatmaz aynı zamanda tarihi gerçekler de ilmek ilmek satır aralarına işlenmiştir. 1942’de Nazi Almanya’sından kaçan Yahudi mültecilerinin bulunduğu Struma Gemisi’nin faciası, Mavi Alay Dramı ve II. Dünya Savaşı döneminden birçok gerçek, karakterlerin yaşamlarından bizlere tekrar hatırlatılır. Öyle ki yazar, ünlü bilim insanı Albert Einstein’ın Mustafa Kemal Atatürk’e 1933 yılında, Almanya’dan kaçan bilim insanları ve profesörlerinin Türkiye’ye kabul edilmesine dair yazdığı mektuba da romanda yer verilir. Bir aşk hikâyesi olduğu kadar bir savaş destanı olarak dünya basınında da ses getiren bu eşsiz eser adalet arayışını, kültürel ve siyasi çatışmaları, unutulmak istenilen toplumsal hafızaya bir hatırlatma niteliği taşır.
Huzursuzluk

“Tam tersi sanılır ama zaten hayatta normal olan huzursuzluk durumudur, huzur ise çok ender yakalanan geçici anlardır olsa olsa.”(s.27)
Mardin’in kadim sokaklarından tüm dünyaya yayılan bu eser, çocukluk arkadaşı Hüseyin katledilince memleketine dönen İbrahim’in hikâyesidir. Çocukluk arkadaşı Hüseyin’in Mardin’de başlayan ve dünyanın bir ucunda, Amerika’da son bulan hayatı İbrahim’in dikkatini çeker ve araştırmaya başlar. Her anlatılan onu bir başka hikâyeye sürükler, ölümünün arkasındakileri bulmak isterken sonunda kendini sevda ve acı dolu bir Ortadoğu gerçeği karşılar.
Zulüm yaşamış Ezidi kızı Meleknaz ve çocukluk arkadaşının yaşadığı sevda İbrahim’i Mardin’in sokaklarından mülteci kamplarına uzanan bir yolculuğa çıkarır. Bu yolculuk önce kahramanımıza sonra da biz okuyucularına Ortadoğu’nun kanlı gerçeklerini, ötekileştirilen ve örselenen halkların acılarını, Yezidilik ve Süryanilik gibi köklü inançlarını, vicdanlarımızın varlığını hatırlatır.
Kardeşimin Hikâyesi

“İnanın bana hayatın tek gerçek yanı kurgudur. Yani hikâyelerde anlatılanlardır.”(s.83)
Polisiye ve dram türlerinin armonisiyle karşımıza çıkan bu romanında Livaneli, sakin bir balıkçı kasabasındaki cinayeti ve ardından yaşananları yine kurgu ve gerçeğin iç içe karıştığı, duyguların en kuytu karanlık bölgelerine girildiği bir hikâyeyi sunar. Baş karakterlerimiz emekli bir mühendis ve yalnız yaşayan bir balıkçı Ahmet -veya Mehmet- ile genç ve işine tutkuyla bağlı gazeteci kızın bu cinayet üzerinden ilişkilerini merkeze alır ama geçmişe gömülmüş karanlık sırlar da birbiri ardına çözülür. Karakter isimlerindeki ikilemler, anlatı ve karakterlerle bütünleşip romanda bize de bir yer açar.
Esrarengiz cinayetin tek tanığı olabilecek Ahmet’in gazeteci kızın sorularını yanıtlarken kardeşi Mehmet’in trajik hayatından ve Rus Svetlana ile olan aşkın bahsetmeye başlar. Anlatılanlar ve cevaplar derinleştikçe cinayet soruşturması ve geçmiş birbirine karışır. Roman kuşku ve gerçeğin sınırlarında her sayfada yepyeni bir düşünce, bambaşka bir duygu öğretir.
Son Ada

“Bir yerde kötülük varsa, oradaki herkes biraz suçludur.”(s.102)
Yaşar Kemal’in “Zülfü büyük kapıdan bu romanıyla girmiştir.” diye bahsettiği 2009 Orhan Kemal Roman Armağanı’nın sahibi olan bu romanda adsız bir anlatıcının son sığınak, son insani köşesine ziyaretçi oluruz. Az nufüslu bu adada herkes doğa ve birbiriyle uyum içinde yaşar ta ki ülkesinde darbe yapıp emekli olan Başkan’ın buraya yerleşmesine kadar. Adanın düzenini eleştirme ve iyileştirme kılıflarıyla önce âdeta kendini bir yönetici ilan edip martıların, ormanda yaşayan canlıların ve sonra da ormanların ve yaşamın dengesini bozmaya başlar. Yaptığı her müdahale ekosisteme daha çok zarar verir ve adayı yaşanmaz hâle getirir.
Adanın asıl sakinleri ve anlatıcı bu yıkımlara karşı direniş göstermeye çalışır fakat baskılar o kadar büyümüştür ki bir avuç insana herkes çoktan düşman olmuştur. Son kaleleri orman da başkanın yakma emriyle yok edilince ada geçmişi ve geleceğiyle küle döner. Bir cennetin cehenneme dönüşünü, özgürlüğün esarete dönüşünü bu romanda tüm benliğimizle duyumsarız.
Kaplanın Sırtında

“Kaplandan’ inince ‘kendini kaybeden’ bir ‘insanın’ hikâyesi.” Burak Soyer
Kaplanın Sırtında romanı, Sultan II. Abdülhamit’in tahttan indirildikten sonra Selanik’te geçirdiği sürgün yıllarını ve oradaki psikolojisini konu alır. Tarih ile kurgunun iç içe geçtiği bu eserde, tahtını kaybetmesinin ardından II. Abdülhamit’in esaret günlerini İttihatçı askeri hekim olan Tabip Yüzbaşı Atıf Hüseyin Bey’in tuttuğu günlüklerden yola çıkılarak anlatılır. Derin sohbetleri, siyaset ve iktidar üzerine memleket meseleleri üzerinden otuz üç yıllık bir saltanat boyunca alınan kararların yüzleşilmesine sebep olur. Selanik’te sürgünde başlayan roman, gizlice çıkılan bir yolculuk sonrası Beylerbeyi Sarayı’na, memlekete kavuşmakla sona erer.

“Edebiyatın, dünyanın aklına sırtımızı yaslamak” olduğunu söyleyen Livaneli, her eserinde bu geçmiş ve şimdi dünyasının tüm acılarını, tarihsel ve bilimsel gerçeklerle kurgular. Vatan hasreti, siyasi baskılar, doğu-batı çatışmaları, aidiyetsizlik, özlem, aşk, yalnızlık gibi insanlığın ortak dertlerine her satırında rastlayabiliriz. Sanatın toplumun sorunlarına, insanlığın vicdanına dokunmadığı sürece bir anlamının olmayacağını her fırsatta dile getiren usta yazar bunları yazmaktan, dile getirmekten asla vazgeçmeyeceğini, deyim yerindeyse yaşam amacının bu olduğunu dile getirir.
Kaynakça:
Livaneli, Z. (t.y.). Biyografi ve Kitaplar. Zülfü Livaneli Resmi Web Sitesi. Erişim tarihi: 28 Ekim 2026, web
Örnek, N. (t.y.). Zülfü Livaneli – Nasıl Olunur?. Nilay Örnek. Erişim tarihi: 25 Ekim 2026, web
Biyografya. (t.y.). Zülfü Livaneli biyografisi. Biyografya. Erişim tarihi: 28 Ekim 2026, web
