Suat Berk: İlk Türk Kadın Hakim

Türkiye’nin ilk kadın hâkimi Suat Berk’in toplumsal önyargılara meydan okuyan yaşamı ve Türk hukuk tarihinde öncü bir kadın olma hikâyesi.

Editör
Sudenur Sarıyıldız

Günümüzde bile kadınlarla erkeklerin ne kadar eşit olduğunu söylesek de bu, sadece lafta kalan bir mevzudur. Kadınlar hâlâ toplumda ve çalışma hayatında erkeklere göre bir adım geride başlamak zorunda bırakılırlar ve başarıları baltalanır ya da baltalanmaya çalışılır. Yani işin aslı, günümüzde bile kadın olmak yeterince zorken ilklerin öncüsü olmak daha zordur. Ancak bunu başaran kadınlarımız vardır; bunlardan biri de Suat Berk‘tir.

Türkiye’de Bir İlk’in Doğuşu

Suat Berk, Cumhuriyet gazetesi, 12 Mart 1933, s. 5, İstanbul Üniversitesi Gazete Arşivi nek.istanbul.edu.tr. Yapay zekâ destekli restorasyon.

Tam adı Hilmi Suat Berk‘tir. Suat Berk 2 Nisan 1901 yılında İstanbul’da doğmuştur. Sadaret Mektubi Kalemi Müdürü Hilmi Bey ile Hatice Hanımın kızıdır.  Babası üst düzeyde bir devlet memuru olduğu için dönemin şartlarına göre aydın, eğitime önem veren bir ailede büyümüştür. Liseyi İstanbul Lisesi’nde okumuş, hukukçu olma kıvılcımları da ise lise yıllarında başlamıştır.nht

Peki, neden hukukçu olmak istemiştir? O dönemlerde I. Dünya Savaşı‘nın en şiddetli dönemiydi; bu durum ciddi bir toplumsal karmaşa ortaya çıkarmıştı. Bu dönemde kadınların toplumsal ve yasal haklardan mahrum bırakılmasına duyduğu tepkilerle hukuk alanına yönelmiştir. Lise yıllarında eğitimine önem verdi. Fransızca, İngilizce ve Almanca dillerini öğrendi.

Lise eğitimini tamamladığı dönemde İstanbul Darülfünun(İstanbul Üniversitesi) ilk kez kız öğrenci alımı yapmaya başladı. O dönemlerde kadınların hâkim olamayacağına dair toplumsal önyargılar vardı ama Mustafa Kemal Atatürk kadınların kamusal alanda ve özellikle hukuk alanında etkin rol taşıması gerektiğini desteklemekteydi. Bu teşvikleri sayesinde Hilmi Suat Berk hukuk okumak istediğine karar verdi; tabii o zamanlar Türkiye’nin ilk kadın hâkimi olacağından habersizdi…

Üniversite yıllarında Batı hukuk sistemlerini ve Roma-Avrupa hukuk literatürünü incelemek için Fransızca ve İtalyancasını akademik seviyeye taşıdı. Eğitiminde son olarak doktorası için Berlin Üniversitesi’ne gitti. Almancasını da ileri seviyeye taşıdı.

Öğrencilikten Hâkimliğe

Hilmi Suat Berk, İlk kadın hâkim. Atatürk Kültür Evi /Hilmi Suat Berk / İlk Kadın Hakim

Hilmi Suat Berk artık diplomasını eline almış ve hâkim olarak çalışmaya başlamıştır. Kariyerinde yine bir başarıya adım atıp doğrudan sulh hukuk mahkemesinde görev yapmıştır. Peki, bu neden başarıdır? Çünkü o dönemlerde hukuk fakültesi mezunu kadınlara çocuk mahkemeleri veya aile hukukuyla ilgili alt kurullarda görev veriliyordu. Suat Berk ise doğrudan sulh mahkemesine atanmıştır ve aynı zamanda Müslüman ülkelerin ilk kadın hakimi unvanını almıştır. Bu durum, onun evrensel olarak kürsüye ilk çıkan kadınlardan biri olmasını sağlamıştır.

İlk duruşma anılarında ise o yıllarda kürsüde cübbe giymiş, kararlar veren bir kadını görmek halkın ilgisini çekmiş ve mahkeme salonunun dolup taştığı bilinmektedir. Kürsüdeki duruşuyla kısa sürede insanların ön yargısı kırılmıştır. Bu durumu şu sözlerle dile getirmiştir Berk:

“Ben zannederdim ki herkes mahkemeleri dinlemek için, işleri olanlar geliyor, meğerse hâkim kadını seyretmek için geliyorlarmış”

(Ahsenokyar “Suat Berk 1901-2002/ Hakim 18 Kasım ) Web

Yaklaşık 20 yıl süren hâkimlik görevinden sonra kamudan ayrılıp kurumsal alana yönelmiş; Tekel, Halk Bankası, Türkiye İş Bankası’nın avukatlığını ve hukuk müşavirliği gibi kurumlarda avukatlık yapmıştır.

1951 yılında emekli olduktan sonra Ankara Barosu’na avukat olarak kaydolmuştur. İlerleyen dönemlerde siyasi hayata ilgi duyarak Demokrat Parti’nin kuruluşunda görev almıştır. Ömrünün son dönemlerini ise sakin bir yaşam seçmek istemiş ve Muğla’nın Bodrum ilçesine yerleşmiştir. 15 Temmuz 2002 tarihinde Bodrum’da, 101 yaşında hayata gözlerini yummuştur. Bitez Mezarlığı’na defnedilmiştir.

Ülkemiz ve dünya için ilkler çok önemlidir. Toplumsal şartlar ne kadar zor olursa olsun vazgeçmeyip azmederek çalışıp hizmet veren herkes çok değerlidir. Böyle nice isimler vardır; bunlardan biride Hilmi Suat Berk’ti.


Kaynakça

  • Bildirici, Mehmet “Türkiye’de ve Tüm Müslüman Ülkelerde İlk Kadın Hakim: Suat Hilmi Berk.” Muğla Devrim, 9 Mart 2026, Erişim Tarihi 15 Kasım 2026  Web.
  • “Suat Berk (1901-2002).” Düzen Sağlık Grubu, 2018, Erişim Tarihi 15 Kasım 2026 Web.
  • “Suat Hilmi.” Ege Kadın Buluşması platformu, Erişim Tarihi 15 Kasım 2026 Web.
  • “Hilmi Suat Berk.” Yenijournal, 21 Mart 2024, Erişim Tarihi 15 Kasım 2026 Web.
  • Wikipedia Katkıda Bulunanlar. “Suat Berk.” Wikipedia, Özgür Ansiklopedi. (Doğum bilgileri ve aile künyesi verileri). 18 Kasım 2026 web.

Substack bülteni

Bu yazı hoşuna gittiyse: haftanın en iyi yazıları e-posta kutunda.

Reklam yok · tek tıkla ayrıl

Sırada ne var

Aynı bölümden üç okuma

Yorumlar

Editör onayıyla yayınlanır

Yorum Yap

Yorum girişi yapınız.
Adınızı girin