Édouard Louis‘nin Mayıs 2026’da dilimize çevrilen eseri Monique Kaçıyor, Bir Kadının Kavgaları ve Dönüşümleri‘nin devamı gibi. Louis, bu kitabında da annesinin öyküsünü okurlarıyla buluşturuyor. Bu sefer kavga ve dönüşümlerin bir sonraki evresine yani özgürleşmek için kaçmaya karar veren bir anneye tanıklık ediyoruz.
Annesinin isteği üzerine bu kitabı kaleme alan Louis, Monique Kaçıyor‘un son sayfalarında bu bilgiyi okurlarıyla paylaşıyor. Hatta o sıralarda aslında üstünde çalıştığı alkolden vefat eden abisiyle olan ilişkisini anlattığı eserinin ön bilgilendirmesini de veriyor, bir süreliğine rafa kalkan bu eserin ardından Monique Kaçıyor kitabına önceliği veriyor.

Édouard Louis eserlerinde kendi hayatını anlatırken ailesinden ayrı bir kimlik gibi davranmayı tercih etmiyor. Aktarılan her olayın sebep sonuç ilişkisini, ailesinden getirdiği yara izlerini ve hatta aile üyelerinin de yaşadığı travmatik olayları kaleme alıyor. Bir Kadının Kavgaları ve Dönüşümleri‘nde de annesinin babası tarafından nasıl baskılandığını, yaşam ışığının ondan zorla alındığını ve annesinin hayatındaki kırılma noktasını gerçekçi ve filtresiz bir şekilde işliyor.
Louis’nin edebi kimliğinin temel taşı olan otofiksiyon, bu filtresizliği de daha çarpıcı bir hâle getiriyor. Eserlerini bir nevi aile üyelerine atfederek her kitap özelinde bir üyeyi daha görünür kılarak işleyen yazar, güçlü-güçsüz, haklı-haksız, baskıcı-mağdur kavramları çerçevesinde sınırlarını daha belirgin bir şekilde çiziyor. Kırmızı renkli kalemlerle çizilmiş bu sınırları şu ana kadar en çok annesi için kullanıyor. Çocukluğundan beri annesinin kendisini savunmayışına öfkesini savuran Édouard Louis, bu defa annesinin savunuculuğunun baş kahramanı hâline geliyor.
Babasından boşanan annesinin, boşanma sonrası Paris’e taşınarak kendisine tam anlamıyla yeni bir hayat kurmasıyla başlıyor aslında dönüşüm. Ömrünün büyük bir kısmına yayılan mücadelenin ardından kendisini tamamen yeniden yaratan Monique, karşısına çıkan yeni bir adamda aynı döngünün içine giriyor. Cesaretini, özgüvenini, neşesini yeniden kaybetmekle karşı karşıya kalan kadın, artık özgürlüğün tadını bilmesi sayesinde o kadar kolay yenilgiyi kabul etmiyor.
Louis‘nin Atina’dayken çalan telefonuyla öğreniyoruz ki annesinin travmaları yeniden ortaya çıkıyor ama bu defa annesi tek başına olmadığını, oğlunun onun yanında olduğunu ve daha kuvvetli bir karaktere sahip olduğunu biliyor. Yazarın babasından tanıdığı davranışlarla, şu an ayrı olduğu ikinci eşinin alkol aldığı zamanlarda tekrar karşılaşıyor. Hakaretlerin havalarda uçuştuğu, saygının ve sevginin ilk harfinden bile söz edilemeyeceği bu ortamda, kendisinin üzerine kurulan psikolojik şiddetin de mağduru hâline geliyor.
“Babandan kurtuldum, sandım ki yeni bir hayatım olacak ama şimdi hepsi yeniden başladı, (…)
Bu b***an hayatı hak edecek ne yaptım, neden hep mutlu olmamı engelleyen adamlara denk geliyorum, bu kadar acı çekmeyi hak etmiyorum ki yanlış bir şey mi yaptım?” (s.14)

Ağlayarak konuştuğu bu ilk telefon görüşmesinde en büyük destekçisini arkasında gerçekten hisseden Monique, alacağı kararların üzerinde kendi gücünü de hatırlamaya başlıyor. Louis‘nin ısrarları ve hatırladığı gücü sayesinde evden kaçmaya karar verdiğinde arkasında bırakmak istemediği evrakları ve köpeğini de güvene almak için bir gün daha bu şiddete maruz kalmaya mecbur kalıyor. Bunu da en fazla “kötü bir gün daha geçirmiş olurum” diyerek aslında kendi benliğindeki kuvvetini gözler önüne seriyor.
Monique‘in telefondan bir gün sonraki kaçışına Édouard Louis‘nin en yakın arkadaşı Didier Eribon yardımcı oluyor. Louis’nin hayatındaki yol göstericilerden biri olan filozof, yazar ve Fransız entelektüel hayatı tarihçisi Eribon, bu süreç boyunca hem maddi hem manevi desteğini esirgemeyerek Monique’in yeni hayatının ilk tuğlalarını diziyor.

Monique’in bu mücadelelerle dolu yaşamı ikinci kere baştan başlıyor ve bu defa Louis’nin de hep yanında olduğu bir şekilde çevreleniyor. Öncesinde Louis‘nin evinde kalıyor ardından Monique ve iki çocuğu yeni bir ev arayışına giriyor. Annesinin yaşadığı baskıların üstüne yenisini eklemek istemeyen yazar, her detayı en ince ayrıntısına kadar tasarlıyor. Eline bir kalem ve kağıt alıp teker teker not ediyor masrafları.
Yeni bir hayatın kurulması esnasında kendisini tek başına görmek isteyen Monique, artık eşyalarını bile tek kişilik seçmek istiyor ama nasıl yapılacağını, nelere ihtiyacı olabileceğini ya da en basiti mutfak ürünlerinin ne kadar az olması gerektiğini bilmiyor. Elli beş yıllık hayatında ilk defa “sadece” kendisine ait bir evi olacağı için kalbindeki heyecan, baskıları bir süreliğine durdurmayı başarıyor.
Yazarın evinde kalınan süre boyunca hemen her gün görüntülü konuşan Monique ve Louis, aralarındaki bütün sınırları aşıp âdeta yakın iki arkadaş oluyor. Monique daha önce tatmadığı lezzetleri oğlu sayesinde tadıyor, Louis annesine “artık erkekler bitti” diye şakalar yapar hâle geliyor. Bu yakınlaşmaların yarattığı coşkuyla Louis, ilk kitabı Eddy’nin Sonu hakkında konuşma yapmaya bir kitabevine gittiğini hatırlıyor. O günü ve annesiyle yaptığı konuşmasını geçiriyor zihninde, şu an bu konumda olduklarına hayret ederek.
Kitabevindeki sohbette kitabı üzerine söylediği sert ve asabi cümlelerin arasında bir kadın ayağı kalkıyor soru sormak için. O esnada uzun yıllar sonra karşılaşıyor yazar annesiyle. Yazarlığı ve yazdıkları hakkında öfkeli bir sohbet başlıyor herkesten uzaklaştıkları bir sırada. Ailesini neden kötü gösterdiğini, her şeyi neden yazdığını, hiçbir şeylerinin eksik edilmediğini, babasının homofobik söylemlerinin “şaka” olduğunu, onları savunmadığını belirtmesini yanlış olduğunu kısacası kitapta yazan her detayın hesabını soruyor Louis’ye. Şu an büyük destekçisi olan oğluyla sekiz yıl öncesinde bu kaosu yaşıyor Monique.

Kaçışın yakınlaştırdığı bu haksızlıklarla dolu günlerde Monique kendi evine, istediği şekilde, kimsenin kendisine karışmadığı bir biçimde yerleşiyor. Cesaretiyle çıktığı bu kaçış öyküsü, özgürlüklerle, yeni heyecanlarla ve mutluluklarla çevriliyor. Gücüne güç katıldığını, kendisinin aslında ne kadar görünür olduğunu, ilhamların kaynağı hâline geldiğini bilmiyor henüz. Tek başına bir hayatın içerisinde keyfine göre yaşaması, o anların en kıymetli hissi oluyor.
“Bana şöyle diyordu: ‘O kadar mutluyum ki! İstediğim saatte uyanıyorum, istediğimi yapıyorum, bana ne yapacağımı söyleyen kimse yok!’
Ben de buna karşılık, bu deneyimi yaşayabilmesi için bunca zaman beklemesinin ne kadar adaletsiz bulduğumu söylüyordum ama o beni düzeltiyordu:
‘Zaten bu kadar çile çektiğim için şimdi bu kadar mutluyum ya! Geçmiş umrumda değil! Geçmişine ağlayanlar düşünsün, hiç uğraşamam!'” (s.74)
Birkaç yıl sonra Louis ve Monique harika iki yakın arkadaşlığa evrilmiş bir hayat sürdükleri zamanlarda Louis’nin telefon çalıyor. Ünlü bir Alman tiyatro yönetmeni Bir Kadının Kavgaları ve Dönüşümleri‘ni tiyatroya uyarlamak istediğini ve Almanya’nın en büyük tiyatrolarından birinde sahneleyeceğini söylüyor. Sahnenin her detayının konuşulduğu bu telefon görüşmesinde eski bir Alman feminist müzik grubunun da sadece bu uyarlama için yeniden bir araya gelmeyi kabul ettiğinin de altını çiziyor. Monique belki de bu kendi sınırlarını geç de olsa çizme konusunda bir ilham kaynağı olma figürünü üstleniyor.
Almanya’ya Louis ile birlikte gidecek olan Monique, her şeyini planlayarak ve en güzelini seçerek yolculuğa çıkıyor, kimlik bilgileri, sağlık sigorta kartı, bilet çıktıları, sahnede oynayan oyunculara ithafen bir mektup ve çok daha fazlasını içeren bir dosyayla birlikte. Yolculuğundan ardından varılan tiyatro salonunun önünde de yönetmenle tanışıyor. Ne kadar cesur olduğu bir yabancı tarafından yeniden dile getiriliyor.
“Yönetmen ona sordu:
‘Oyunun sonunda sahneye gelip bizimle selam vermeyi kabul eder misiniz?’
Önceden söylemiştim, hazırdı.
‘Olur, isterim. Yani, siz isterseniz.’
Fısıldadı:
‘Çok sevinirim.’
Sonra gülümseyerek ekledi:
‘Oyun bitince önem sırasına göre selama çıkacağız. Önce ben, yönetmen, en az önemlimiz. Sonra yazar, oğlunuz. En son da siz, en önemlimiz.’
Bu cümleyi duyunca gözlerini kocaman açıp müthiş bir şaşkınlıkla sordu:
‘Öyle mi? Ben önemli miyim?’
Kontrolsüzce çıkmıştı bu söz ağzından, içinden çıkmıştı, filtresizdi, saftı, gerçekti.
‘Elbette önemlisiniz! Bunca insan sizin hikâyenizi dinlemek için geldi, baksanıza.’
Şaşkına dönmüştü, ona sarıldım.” (s.90)

Tiyatrodaki her sahne geçmişe götürüyor anne oğlu. Yirmi yıllık bir sürecin işlendiği bu oyunda Louis, annesinin gerilmemesi adına bunun bir oyun olduğunun ve bazen abartılarak sahnelenebileceğinin altını çiziyor. Annesi de oyunun abartılı olmadığını aksine her şeyin tam olarak böyle olduğunu dile getiriyor. Yaşanan kötü olayları tekrar görmek, aynı korkuları yaşamak Monique’i etkilese de sonucunda Louis’nin babasından ayrılmayı başarmasını sahnede kendi gözleriyle görmeyi çok cesur buluyor Monique. Kendisi dışında birini izler gibi, başına gelenleri ve onların altından kalkarken ki o sarsılmazlığını yeni fark ediyormuş gibi. Oyunun sonunda dinmeyen alkışların arasında sahneye çıkıyor Monique, yüzünde tedirginlik, dizlerinde heyecanla.
Oyundan sonraki anlarda kendisini tebrik eden, teşekkür eden, fotoğraf çekilmek isteyen, kitabı ya da broşürü imzalatmak için sıra bekleyen insanlarla karşılaşmak da Monique için o anların tarifinin zor olduğunu tahmin etmeyi mümkün kılıyor. Ardından oyuncularla birlikte gidilen bir partide de hiçbir şeyi bilmese de, konuşulanları anlamasa da orada olmanın çok mutluluk verici olduğunu söylüyor.
Paris’e dönmelerinin ardından on beş günlük bir sürenin sonunda Monique, oğlunun yanına gidiyor. İçeri girip salona yöneldiğinde raflarda duran Bir Kadının Kavgaları ve Dönüşümleri‘nin bir nüshasını görüyor. Ardından şu cümlelerle Monique Kaçıyor‘un ilk fitili ateşleniyor: “Bu kitabı yazdığından beri de çok değiştim. Bir gün bunu da yazman lazım! Ben yine dönüştüm!” Dönüşüm ve değişimin adına en cesur izlerin sahibi olan Monique, Édouard Louis‘den bir siparişte bulunuyor ve bunun sonucu bu kitabı kaleme alınıyor. Annesinin cesaretinin peşinden koşup gücünün izinden giderken en filtresiz, en gerçekçi üslubun da peşini bırakmıyor.
“Annem vasıtasıyla, bir başkası için yazmanın verdiği hazzı keşfettim.
Kaybolmanın, silinmenin, kendi yazgımdan başka bir yazgının hikâyesinde bir bakıştan ibaret olmanın büyüsünü tanıdım.
Okuduğunuz bu kitap, bir bakıma, annemin verdiği bir siparişin sonucudur.
Ben bunu ne kararlaştırdım ne de planladım.
Fikir ilk benden çıkmadı.
Edebiyata dair hiçbir şey bana bunun kadar neşe vermemişti.” (s.99)
Kaynakça:
Louis, Édouard. Monique Kaçıyor. Can Yayınları: İstanbul, Mayıs 2026.


