Zamanının Popüler Simgesi: Googie Mimarisi Nedir?

Geçmişten günümüze inşa edilmiş yapılara şöyle bir göz gezdirdiğimizde, farklı tarzlarda tasarımların var olduğunu ve günden güne bu farklılığın artarak devam ettiğini görebiliriz. Bu çeşitliliğin insanların değişen fikirleri neticesinde; dönemsel faktörler ve mevcut şartlar arasındaki etkileşimle ortaya çıkan stillerin yanı sıra, zevkler ve ihtiyaç bütünlüğü doğrultusunda ortaya çıktığını söyleyebiliriz. Sözünü ettiğimiz bu stillerden biri de Googie Mimarisi.

Goggie mimarisi, kendi dönemine kıyasla tasarım alanındaki farklılığı yüksek boyutlara taşımış ve hatta uzaya çıkarmış (!), mimarideki uç noktaları yeniden tasvir etmiştir.  Fütüristik mimarlığın bir çeşidi olan Googie stili; öncelikli hedefi yol kenarları olan canlı renkler, ilgi çekici tabelalar, kıvrımlı çatılar, camlı cepheler, hareketli bitişler, geceleri parıldayan ışıklar ile tıpkı bir uzay aracı izlenimi verir. Buna en iyi örneklerden biri de Googie’nin en büyük ve karakteristik yapılarından biri olan Los Angeles Havaalanı’ndaki Tema Binasıdır.

Los Angeles Havaalanı’ndaki Tema Binası, 1961.

Peki nedir Googie? Aslında hepimizin görüp bildiği ama ismini pek de duymadığı bir stil olan Googie, harf benzerliğinden dolayı Google ile sıkça karıştırılan adını zamanının ünlü mimari eleştirmeni Douglas Haskell‘ın, Batı Hollywood‘a seyahati sırasında yol kenarında gördüğü kırmızı çatılı bir kahve dükkanından almış ve bu adla tarihe geçmiştir.

- Advertisement -

Googie Mimarisi Nasıl Doğdu?

Jack Colker- Los Angelas

Googie Mimarisi, 1930’larda Kaliforniya‘da ortaya çıkmış ancak etkisini o zamanlarda tam anlamıyla gösterememiştir. II. Dünya Savaşı‘ndan sonra (1939) gelişen ABD ekonomisiyle birlikte otomobil tasarım kültürünün ilerlemesi ve uzay-atom çağına geçiş dönemi olan 1945 yıllarında artık Googie Mimarisi’ne ait yapılar daha sık görülmeye başlamıştır. II. Dünya Savaşı‘ndan sonra değişen dünya yapısını ve ekonomik gücün etkilerini bize sunan bu tarz; özellikle yol kenarlarındaki petrol istasyonlarında, alışveriş merkezlerinde, kahve dükkanlarında ve motellerde görülen devasa şekillerle (kimi zaman bu bir uzay aracı, kimi zaman da bir film çekimi için özel oluşturulmuş bir yapı gibi) insanların ilgisini çekmesi, ekonomiye büyük katkı sağlaması hedefiyle oluşturulmuş ve bu yapılar oldukça ses getirerek hedefine ulaşmıştır.

Fütüristik çizgilerin hakim olduğu Googie, kendi sıra dışı fikirlerini yansıtarak dinamik bir etki yakalamayı da başarmıştır. Bunların yanı sıra topluma, dönemin zaman kavramını sorgulatmış ve dolayısıyla, Retro-Fütürizm de (geçmişin gelecek öngörüsü) estetiksel bir olgu halini almıştır. 1945-1970 yılları arasında Las Vegas ve Los Angelas, Googie için bir altın çağ niteliği taşımıştır. 1970 yılından sonra düşüşe geçen Googie Mimarisi, yapısı değiştirilerek ve çok sık olmamakla birlikte günümüzde de ara ara etkileri görülen bir üslup haline gelmiştir (Örn: Albizia House – South Africa).

Albizia House – South Africa

Zamanına kıyasla cesur hareketler sergileyen bu stil, oldukça ilgi çeken bir konumda etkisini göstermiştir. Fakat zamanla mimari zevkler değişmiş ve Googie Fütürizmi düşüşe geçmeye başlamıştır. Günümüzde Los Angelas‘ta hala örneklerini görüyor olsak bile gün geçtikçe büyüyen dünyamızda bu tarzı korumak zorlaşmış, bu tarzdaki yapıların çoğu ya terk edilmeye yüz tutmuş, bakımsız bir halde beklemekte ya da yıkılıp yerine mevcut kültürün yeni mimari yapıları inşa edilmiştir.

Norm’s Kahve Dükkanı – Los Angeles, 1957

Karakteristik Mimari Üslubu

Kendine has bir tarzı olan Googie Mimarisi, uzaktan bize göz kırpan bir yıldız gibi ilgiyi üzerine çekerek diğer yapılardan kolayca sıyrılabilir. Göze çarpmasındaki en etkili oyun kıvrık hareketlerde gizlidir. Googie Mimarisi’nin çıktığı dönemlerde gözün aşina olduğu diğer yapıların Googie Mimarisi’ne nazaran daha düz ve yerinde konumlandırılmış etkileri olduğu, yapıdan yapıya değişkenlik gösteren bazen tarihi bir üslup, bazen sakin izler barındıran ve bu stille asla benzerliği olmayan özelliklere sahip olduğunu söyleyebiliriz. Googie Mimarisi’ni diğerlerinden farklı kılan ve kendi içerisinde kategorizelenmiş o özellikleri ise şöyle sıralayabiliriz:

1)Eğimli ve Kıvrık Çatılar:

300 Bowl – Los Angelas – 1949

Hemen hemen çoğu yapıda bu hareketi görmek mümkündür. Camilerde minareler, kiliselerde çan kuleleri nasıl uzak bir mesafeden görünüp, ben buradayım diyorsa; Googie Mimarisi’nin eğimli çatıları da uzaktan bakınca ilgiyi üzerine çekmiş ve çoğu ticari amaçlı bu yapılar bolca getiri sunmuştur. Bu tip çatılar genelde alttan bacak desteklidir ve bu hareket ona tıpkı havalanan bir uzay aracı görünümünü verir. Arizona‘daki 300 Bowl, camlı cephenin üzerine oturtulmuş çarpık ve keskin bacaklı çatısıyla bu özelliğe güzel bir örnek olarak gösterilebilir.

2)Cam Cepheler:

McDonalds – Las Vegas – 1950

İç ve dış mekan arasındaki şeffaflığı sağlayıp bu sayede görünürlüğü mümkün kılan camlar, Googie’nin en güzel pazarlama yöntemlerinin başında gelmiştir. Doğal ışığın içeriye girmesi de mimaride bir o kadar önemli bir detaydır, bu sayede mekanın ferahlığı ve pazarlanılan ürünlerin göze çarpması gibi bir etki sağlanmıştır. Dolayısıyla yoldan geçen tüketiciler içerideki ürünleri adeta sergilenir bir vaziyette görmektedir ve bu anlamda camlı cephelerin canlı birer reklam görevini üstlendiklerini söylenilebilir. Camların bu noktada etkisi oldukça fazladır.

3)Yıldız Patlamaları:

Las Vegas – 1959

Yıldız patlamaları olarak bilinen süs biçimi bu tarzda çokça kullanılmıştır. Tabelaların üstü genelde renkli yazılarla daha ilgi çekici hale getirilmiştir. Tabelalarda kullanılan bu şekil herhangi bir işleve sahip olmayıp, üslubun diğer ölçütlerini destekler niteliktedir.

4)Bumerang Biçimi:

Pick’s Coffee Shop – Santa Monica

İki yana doğru açılmış bir kanadı andıran ve üslubun ilkelerine oldukça uyum sağlayan bir biçimdir. Bunu sadece Googie ile özdeşleştirmemiz yanlış olabilir çünkü birçok yapıda kullanılan bir biçim olup, halihazırda kullanılmaya devam etmektedir. Bu biçimi sadece dış cephelerde uygulanmış bir hareket olarak algılamamakta fayda var, zira günümüzde bu şekille oluşturulmuş örnekler görebiliriz (Örn: Villa Boomerang- Dominican Republic).

Villa Boomerang – 2016

İç Mekanda Googie Hareketleri:

Encounter Restaurant – 1957- 1961 – Los Angelas

Genel olarak cepheleri konu alarak işlediğimiz bu stilin, iç mekanlardaki etkisi de en az cepheler kadar konuşulmayı hak ediyor. Tasarımın, dengenin ve uyumun da kullanıma dayalı oluştuğunu; Googie Mimarisi’nin dış mekandaki özelliklerini iç mekana da yansıttığını, tarzını iç kısımda da devam ettirdiğini, hatta üstüne eklemeler yapıldığını söyleyebiliriz. İç mekanlarda bumerang biçimini çoğu zaman bir sandalye ayağında ya da dekor amaçlı yapılmış bir hareketle görmek mümkündür. Oval hatlar daha fazla tercih edilmiş, iç mekanda da uzay aracı görünümüne yaklaşılmıştır. Bazı yapılarda vitray camlar kullanılmış, böylece ışığı yansıtan bu camlarla renkli aydın ortamlar yakalanmıştır. Mobilyalar farklı ve özgün tasarımlarla birlikte ortamla bütünleşmiştir. Aynı zamanda mekanlarda aydınlatma olarak kullanılan neon ışıklar, ekstra bu stili destekler niteliktedir.

Googie Stilinin Etkilediği Diğer Alanlar:

The Jetsons

Öyle ki bu tarz ekonomik refahın yüksek olduğu bir dönemle birleşmiştir ve bu durumda sadece mimari açıdan etkilerini değilde; günlük hayatta da birçok alanda etkisini görmek mümkündür. 1945-1970 yıllarında, popüler yaşamın popüler kültürü haline gelen Googie, zamanında çizgi filmlere dahi konu olmayı başarmıştır. The Jetsons (Jetgiller), The Powerpuff Girls, Dexter’s Laboratory (Dexter’in Laboratuvarı), The Adventures of Jimmy Neutron: Boy Genius (Jimmy Neutron’un Maceraları, Boy Genius), Futurama, My Life as a Teenage Robot (Genç Bir Robot Olarak Hayatım) gibi sevilerek izlenen; Googie stilinin etkilerini ve yapılarını gördüğümüz çizgi filmler, akıllarda yer etmeyi başarmıştır. Aynı zamanda ülkemizde de yayımlanan bu çizgi filmler, çocukluğumuzda bizi Amerika’nın o dönemde yaşanılan kültürel değişimiyle tanıştırmış ve değişik yapıları görmenin şaşkınlığı içerisinde izlerken, bizleri bilinçsizce de olsa öğrenmeye teşvik eder nitelikte olmuştur.

Kaynakça:
https://en.wikipedia.org/wiki/Googie_architecture
https://www.archdaily.com/148641/googie-architecture-futurism-through-modernism
https://magazine.uc.edu/famousalumni/tourism.html
https://travel.sygic.com/tr/poi/muhtesem-las-vegas-a-hosgeldiniz-tabelasi-poi:11733

Yorum Yap

Yorum girişi yapınız.
Adınızı girin

Must Read

Dostluğun Mektupları: Tezer Özlü’den Leyla Erbil’e Mektuplar

'Tezer Özlü ile iki konuda birbirimize söz vermiştik. İlki, evlilik kurumunu, kocaları, daha çok eşlerimizi anlatacak birer roman yazmaktı. İkinci sözümüz ise, mektuplarımızı yayımlamaktı.'  ...