Türkiye’de Toplumsal Örüntülerin Düğünlere Yansıması

İbn-i Haldun’un meşhur bir sözü vardır: “Coğrafya kaderdir.” Bu söz 14. yüzyılda söylenmiş olsa da aslında taşıdığı anlam bakımından günümüze kadar gelip geleceğe kadar yol alacaktır. Coğrafya kaderdir. Yaşadığımız coğrafyanın gerek iklimi olsun, gerek davranışları olsun bizler hakkında bir çok şey söylemektedir. Bu konu genelde sosyal bilimler özelde ise sosyoloji için büyük anlamlar taşımaktadır. Günlük basit davranışlarımız bile toplumsal örüntülerimiz hakkında ipuçları vermektedir. Misal olarak Doğu Anadolu’nun soğuk olan iklimi bu bölgenin insanını da  soğuk bir yapıya büründürmektedir. Çünkü bu bölgenin insanı ikili ilişkilerde hemen samimiyetini oluşturmaz. Karşısındaki bireyi önce tanımaya çalışır daha sonraki süreçlerde samimiyetini oluşturmaya başlar. Doğu Anadolu’dan daha farklı bir bölge olarak Akdeniz ikliminin hakim olduğu bölgelerde yaşayanlar ise daha sıcak kanlıdır. İklimin sıcak olmasından kaynaklı insanlarda sıcak kanlı ve samimiyeti de hızlı olabilmektedir. Bu tarz ufak şeyler bile toplumsal örüntülerimiz hakkında çeşitli öngörülerde bulunabilmemizi sağlamaktadır. Bu tarz örnekleri çoğaltmak elbette mümkündür. Burada dikkat çekmeye çalıştığımız nokta daha farklıdır. Başlıktan anlaşılacağı gibi toplumumuzda gerçekleşen ve gerçekleşecek olan düğünlerde toplumsal örüntülerimiz hakkında da çeşitli yansımaların olduğunu görebiliriz.

DOĞU TOPLUMLARINDAKİ TOPLUMSAL ÖRÜNTÜLERİN DÜĞÜNLERE YANSIMASI

“Mantık sizi a noktasından b noktasına götürür. Halay ise sizi her yere götürür.” diyen Mahmut Tuncer’i anarak halayın yoğun olarak gerçekleştiği Doğu toplumlarına bakmaya çalışalım. Doğu toplumlarında gerçekleştirilen düğünlere baktığımızda düğün eğlenceleri ağırlık olarak halay ya da halayların farklı türleri üzerinden gerçekleştiğini görebilmek mümkündür. Düğün eğlencesinin yapıldığı alanlarda halaya katılımlar çok fazla olduğundan halayın uzunluğu ise bayağı büyük olabilmektedir. Gördüğümüz yada şahit olduğumuz o upuzun olan halayda birlik ve bütünlüğün hakim olduğunu görebiliriz. Halayın içinde olan herkes aynı anda hareket eder ve aynı hareketleri gerçekleştirir. Kimse o an halayın içinde bulunan hareketten farklı bir hareket sergilemez. Birde halay başı dediğimiz bir kişi vardır. Genelde halayı yöneten kişi odur. Eğer halay başında olan kişiden halayı daha iyi sergileyebilecek veya yönetebilecek bir kişi var ise halay başına o kişi geçer. Daha sonraki bölümlerde ise halay başı dediğimiz kişi düğün alanının ortasına geçerek kişisel hünerlerini sergileyerek halay grubunda ve halay grubunu izleyenlerde ön plana çıkmaktadır. Sonradan halay başı halayı devam ettirebilir ya da bitirebilir.

Peki, “Düğün eğlencelerinden birisi olan halayın bize anlattıkları nedir? Ya da görünen bir durumun arkasındaki gerçeklik nedir?” şeklindeki sorulara şimdi cevap aramaya çalışalım. Öncelikle halay dediğimiz düğün eğlencesi Doğu toplumlarının kültürünün bir yansımasıdır. Bir önceki paragrafta halaya katılan kişiler arasında birlik ve bütünlük olduğunu söylemiştik. Bu durumu Doğu toplumlarında da görebilmemiz mümkündür. Her birey ait olduğu aşirette, grupta bağımsız bir şekilde davranmaktan ziyade o gruba veya aşirete göre hareket eder. Farklı bir şekilde ifade etmemiz gerekirse birey gruptan bağımsız değildir. Bireyin düşüncesi veya davranışı ait olduğu gruba göre şekillenmektedir. Tıpkı halayda bulunan her hangi bir birey halayda sergilenen hareketlerden farklı bir hareket sergileyemiyorsa, toplumsal yaşamda da birey bağlı olduğu gruptan/aşiretten bağımsız bir şekilde davranış sergilemez. Halayda bulunan birlik ve bütünlük yani ortak hareket etme durumu toplumsal yaşantıda da karşımıza çıkar. Ailelerde de ortaklaşa hareket etme durumu vardır. Yani ortak bir düşünce çerçevesinde hareket edilir. Bu durum karşımıza Emile Durkheim’ın “Toplumsal Bilinç” kavramını çıkartır. Durkheim, toplumsal bilinç durumunu şu şekilde ifade etmektedir; ‘bir grubun, kabilenin ya da toplum üyelerinin paylaştığı fikirlerdir. Bunlar kolektiftir çünkü tek bir birey bunların hepsine sahip değildir; bireylerin tümünün toplamı bu fikirlere sahiptir.‘ (Howison, 2013)

- Advertisement -

Durkheim’ın ifadesi ile de toplumsal bilincin bu toplumlarda yoğun bir şekilde var olduğunu belirtmemiz sanırım yanlış olmayacaktır. Halayda bir halay başı olduğunu söylemiştik. Bu durum toplumsal yaşamda da bulunmamaktadır. Kolektif anlayışın hakim olduğu toplumda bir lider bulunur. Bu lidere aile büyüğü de denilebilir. Aile büyüğü dediğimiz kişi tüm aileyi yönetme kabiliyetine sahiptir. Tabi bu yönetme durumu aile büyüğünün kendi fikirleri çerçevesinde gelişmemektedir. Toplumsal bilinç çerçevesinde oluşturulan ve geliştirilen örf, gelenek ve kurallar ne ise onlara göre aileyi yönetmektedir. Önemli bir karar alınacak ise bu kararı almak ve açıklamak aile büyüğüne ya da aile liderine aittir. Daha sonraki süreçlerde de aile büyüğüne bir şey olursa eğer onun yerine sözü dinlenen bir büyük geçmektedir.

Sonuç olarak diyebiliriz ki; Doğu toplumlarında ki toplumsal örüntüler düğün eğlencelerinden biri olan halaya da aktarılmaktadır. Bir eğlence türü olan halayın arka planında var olan toplumsal örüntüyü bu şekilde görebiliriz.

BATI TOPLUMLARINDAKİ TOPLUMSAL ÖRÜNTÜLERİN DÜĞÜN EĞLENCELERİNE YANSIMASI

Doğu toplumlarından Batı toplumlarına doğru geçiş yaptığımızda düğün eğlencelerindeki anlayış değişmeye başladığı gibi toplumsal örüntülerde de farklılaşmalar göze çarpmaktadır. Bu bağlamda ilk olarak batı toplumlarındaki düğün eğlencelerinde daha çok hangi tür/türlerin yapıldığına bakarak bunların nasıl gerçekleştiğine bakmaya çalışacağız. Daha sonra ise bu eğlencelerin arka planındaki toplumsal yansımaların neler olduğunu anlamaya çalışacağız.

Batı toplumlarında gerçekleşen düğün eğlencelerinde daha çok iki bireyin karşılıklı oynadığı eğlence türü olan çiftetelli dediğimiz düğün eğlencesi tercih edilir. Bunun dışında yine iki bireyin karşılıklı dans etmesi vardır. Yani diyebiliriz ki doğudan batıya doğru geçiş yaptığımızda halay dediğimiz düğün eğlencesinin büyük bir oranda azalmaya başladığını rahatlıkla fark edebiliriz. Batı toplumlarına doğru geçtikçe bireysel yeteneklerin ön plana çıktığı düğün eğlencelerini görmek mümkündür.

Batı toplumlarında gerçekleşen düğünlerde bireysel yeteneklerin daha çok ön plana çıktığını belirtmiştik. Dolayısıyla düğün eğlencelerinde nasıl ki bireysel yetenekler veya bireysellik ön plana çıkıyorsa toplumsal örüntüde de aynı şekilde bireyselleşmenin bulunduğunu belirtebiliriz. Yani toplumda var olan bireysellik düğün eğlencesine de etki etmektedir. Doğu toplumunda bulunan kolektif düşünce/toplumsal bilinç batı toplumlarında pek az bulunmaktadır. Durkheim ise bu durumu şöyle açıklamaktadır: ‘… daha az insan toplumsal bilincin etkisi altında kalır. Yani insanların çoğu, bu fikirleri kısmen ya da tamamen göz ardı edebilir. Toplumsal bilinç o kadar önemli değildir ve pek çok insan o kadar da değer vermez. Daha güçsüzdür ve insanlar üzerindeki tesiri azdır. Toplumsal bilinç daha esnektir ve koşullara uyum sağlayabilir.’ (Howison, 2013) Durkheim’ın da bahsettiği gibi toplumsal bilincin etkisi batı toplumlarında doğu toplumlara göre çok daha azdır. Bu toplumda bireysellik daha fazla ön plana çıkarak toplumsal bilinç ise geri planda kalmaktadır. Dolayısıyla böyle bir toplumsal örüntü ise batı toplumunun düğünlerine de yansımaktadır.

Sonuç olarak diyebiliriz ki, gerek Batı toplumu olsun gerek Doğu toplumu olsun yaşanılan coğrafyanın kültürel örüntüleri günlük yaşantımıza ve davranışlarımıza, düğünlerimize kısacası hayatımızda ki birçok şeye etki etmektedir. Dolayısıyla yazımızın başında belirttiğimiz gibi ve İbn-i Haldun’un da söylediği gibi “Coğrafya kaderdir.”

Kaynakça:

  • Ritzer, G., & Stepnisky, J. (2013). Çağdaş Sosyoloji Kuramları. Çev. Irmak Ertuna Howison), Ankara: De Ki Yayınları.

Yorum Yap

Yorum girişi yapınız.
Adınızı girin

Avatar
Ersin Boran
Üstündür muhtemel hayattan kaçan ayağa karşı yılmadan hayata tutunan el..!

Must Read

Unutulmaz Dizi ve Filmlerden Unutulmaz 15 Replik

Bu yazımızda bizi etkileyen, tekrar izleme isteği  uyandıran, ağlatan, güldüren, düşündüren unutulmaz dizi ve filmlerin, film karakterlerininin, unutulmaz repliklerini sizler için derledik. İyi okumalar...