Kimine Göre Sanat Kimine Göre Cinayet: Damien Hirst’ün Eserleri

Sanatçı kelimesi, başkalarının hayalinde canlandıramadığı bir şeyi yaratan ve onu ortaya çıkarıp görünür kılan kişi olarak tanımlanabilir. Sanatçı ifadesi, sadece bir zanaat ya da sanat ile uğraşan kişiyi ifade eden mesleki bir kelime olmaktan ziyade düşünce biçimi, tasarlama becerisi ve farklılığı ile sanatçı kılıfını giymiş kişilere dair anlamları da içeren bir kavramdır. Peki sanat olan nedir? Neyin sanat olduğu estetik kuramınca çokça tartışılmış ve sanatçıların ortaya koyduğu pek çok eser farklı bağlamlarda eleştirilmiştir. Sanat tarihi boyunca da eleştirilen eserlerin ortaya koymaya çalıştığı mesaj ya da anlam, sanatçıyla kurulan bağ ile birlikte derinleşmiştir. Peki, sanatçılara çok kez ilham kaynağı olması ile bilinen, tüm renklerin ve gizemin sahibi doğa, sanata kurban verseydi eleştiriler ne yönde olurdu?

Sizleri, doğaya ait olan ve doğanın içerisinde tüm canlılığı ve çeşitliliği ile yer alan hayvanların, sanat adı altında öldürülmesi ile nam salmış “sanatçı” Damien Hirst ve eserlerinin yarattığı tartışma ortamına davet edeceğiz. Ayrıca farklı yönleri ve eserleri ile sanatçıyı tanıtmaya çalışacağız.

Damien Hirst kimdir?

7 Haziran 1965 doğumlu olan sanatçı 90’lı yıllarda ortaya çıkan Young British Artists adlı sanatçı grubunun en tanınmış isimlerinden biridir. Kendisini daha da ön plana çıkaran kişi ise ünlü müzayede evi sahibi Charles Saatchi olarak bilinmektedir. Öyle ki, kendi galerisinde diğer Young British Artists sanatçılarının eserleri ile birlikte Hirst’ün eserlerinin sergilenmesini de sağlamıştır.

Mother and Child Divided,1993

Hirst kendisine sunulan bu basamaktan sonra 1993 yılında sanat dünyasında tartışılmaya neden olacak bir eseriyle gündeme gelmiştir. “Mother and Child, Divided” isimli çalışması ile Venedik Bienali’nde yer almıştır. Sanatçının eserlerinde ölüm temasını işleyeceğinin sinyallerini vermiş bir çalışma olarak görülebilecek bu eser ile birlikte sanatçının çevresinde dönüp duran bir soru açığa çıkmıştır: Sanatçı ölü hayvanları eserlerinde nasıl kullanıyor?

“Bir hayvan simetrikse ne yaparsınız? Ortasından kesersiniz ve aynı anda içini ve dışını görebilirsiniz. Güzeldir. Tek sorun ölmüş olmasıdır.” Damien Hirst

Formaldehit…

Her sanatçı, sanatını icra etmekte kullandığı malzeme ve yöntem ile anılır. Formaldehit ise, Hirst ile beraber…

Cock and Bull, 2012

Hirst’ün kullandığı ölü hayvan bedenlerinin daha uzun süre dayanması ve bozulmadan sergilenmesi için teknoloji ve kimya aracılığıyla yeni teknikler geliştirmek adına uğraştığı bilinmektedir. Bu nedenle hayvan bedenlerini çürümeyi önleyici kimyasal bir bileşen olan ve formaldehit denilen çözeltiye yatırmakta ve korumaya almaktadır. Bu bileşen ile doldurulan cam hazneler içinde korumaya alınan hayvan uzuv ve bedenlerinin yer aldığı sergiler, hem hayvan hakları savunucuları tarafından protesto edilmiş hem de koleksiyoncuları kendine çekmiştir.

The Physical Impossibility of Death in the Mind of Someone Living, 1991

Öyle ki, “The Physical Impossibility of Death in the Mind of Someone Living” (Yaşayan Birisinin Zihninde Ölümün Fiziksel İmkansızlığı) isimli işi 4,3 metrelik bir köpek balığının formaldehit içerisinde sergilenmesinden ibaret ve Hirst’ün bu çalışmasını 2004 yılında, 8 milyon dolara satmıştır.

The Physical Impossibility of Death in the Mind of Someone Living, 1991

Su altına ilgisi olduğu bilinen Hirst’ün tartışmalı sanatı için zebra, inek, buzağı, sinek, koyun, domuz gibi hayvanların yanında çeşitli türlerde kelebeği de öldürterek kendisine ulaştırılmasını sağladığı biliniyor.

The Incredible Journey, 2008
The Black Sheep with Golden Horns (Divided), 2009
Away from the Flock (Divided), 1995

Asistanları ve modern mimarileri ile Hirst

Yaptığı pek çok iş ile eleştirilen Hirst’ün hakkında dikkat çeken bir diğer nokta ise çok büyük bir ekip ile çalışması ve çok fazla asistana sahip olması üzerine… Hirst’ün pek çok çalışmasını talimatları doğrultusunda asistanlarına yaptırması nedeniyle sanattan ziyade ticari eğilimlere yakın olduğu da ifade edilmektedir.

Yüksek fiyatlara sattığı çalışmaları konusunda kendini geliştirmesi gereken ve koleksiyonerlerinin talebi olarak karşısına çıkan bir noktanın mevcudiyeti üzerine çalıştığı bilinmektedir. Çalışmaların olabildiğince uzun süre muhafaza edilebilmesi… İleri teknolojiyle donatılmış Science Gallery & Studio adlı bina, Hirst ve ekibinin çalışmalar konusunda belirlenen problemlere çözüm araması üzerine tasarlanmış bir binadır. Üstelik bina, tam da problemin çözümünün sağlanacağı ve cesetlerinin çürümeden saklanacağı özel bir “ölü hayvan koruma birimi” içermektedir. Londra’da bulunan bu bina hem galeri hem de stüdyo gibi bölümlerden oluşmanın yanı sıra Hirst’e ait çokça çağdaş eseri de barındırmaktadır.

Bu modern mimari Hirts’ün bilim ve teknolojinin sağlayabileceği yararlardan olabildiğince faydalanmaya çalışması konusunda bir kez daha ipucu vermektedir. Pek çok eleştiri ise bu faydayı sanatı için değil yatırım değerini korumak üzere kazanmaya çalıştığı üzerinedir.

  Doğaya ait olan tasarımı kullanmak yaratıcılık mıdır?

Sanatçılar çoğunlukla var olanı farklı yorumlamakta ya da yeniden tasarlamaktadır. Hirst ise doğaya ait olan tasarımları ve türlerin çeşitliliğini kullanmayı tercih etmesi ile bilinmektedir. Öyle ki, farklı tür ve boyutta 9000 kelebekten oluşan çalışmasını Tate Modern’in 2012’de düzenlediği In and Out of Love adlı 23 hafta süren sergisinde sergilemiştir. Eleştiri ve tepkilere rağmen o, aslında kelebeklerin ömrünü uzatan bir ortam sağladığını ileri sürmüştür.

Sanat mı katliam mı?

2012 yılındaki Tate Modern sergisi… Bir düzenek ve bu kez henüz canlı olan kelebek ve sinekleri içeren büyük ve iki bölmeli cam bir hazne… Bu cam haznenin bir yerine ufak bir delik mevcut ve bu delik başka bir cam kafese açılıyor. İkinci bölümde ise bir dananın çürümekte olan başı yer alıyor. Bir bölümden diğerine geçen sinekler önce kendilerine sunulan bu ziyafetin tadını çıkarıyorlar sonra da kafesin duvarlarında yer alan elektrikli tellere değerek yaşamlarını yitiriyorlar… Peki hem eleştirilen hem de çağdaş sanat adı altında normalleştirildiği söylenen katliamlar, sanat uğruna her yolun mübah olduğunu mu gösteriyor?

Sergileri ve yaptığı çalışmalar hayvan hakları savunucuları tarafından protesto edilmiş bir sanatçı olarak bilinen Hirst’ün ölüm temasını ne ölçüde benimsediğini onun sergileri hakkında bilgi topladıkça anlamak mümkün görünmektedir.

Damien Hirst sanatı farklı bir yönü ile ülkemizde…

2000’lerin ilk yıllarından bu yana yaptığı işler ile en çok konuşulan, tartışılan, eleştirilen ve en çok kazanan isimlerden olan Damien Hirst’ün 30 eseri Türkiye’de ilk kez Portakal Sanat ve Kültür Evi’nde yapılmış ve  satışa açık sergide sanatseverlerle buluşmuştur. Sanatçının sergilenen yapıtları arasında “Spin Paintings”, “Spot Paintings” ve “Pharmacy” serilerinin öne çıkan örneklerinin yanında “No Humanity” ve “No Remorse” gibi eserler de yer almıştır. Sergide yer alan eserler hakkında bilgi edinmek isterseniz: http://www.rportakal.com/Article.aspx?PageID=166

Sergide yer almış ve ön planda olan eser ise, Beautiful Windmill of Hypnosis Over Hippy Trippy Landscape Painting olmuştur:

2007 yılında sergilenmeye başlanan For the Love of God (Tanrı Aşkına)…

1995 yılında Turner Ödülü’nü kazanan Hirst’ün adı geçtiğinde akla gelen ilk yapıtlardan biri olarak görülen 2007 yılında platin, elmas ve gerçek insan dişleri kullanarak ortaya çıkardığı bir tasarım  olan 8 bin 601 elmasla kapladığı insan kafatasıdır.

18.yüzyıldan kalmış olduğu ifadeler arasında yer alan kafatasının alnında 52.5 karatlık pembe bir elmas da bulunmaktadır. Eser, 51 milyon £ değerindedir.

Ayrıca bu eserin nasıl yapıldığını da aşağıdaki bağlantı aracılığıyla ulaşacağınız videodan izleyebilirsiniz: http://www.damienhirst.com/video/2007/ftlog-interview

Bir kurgu üzerine organize edilen sergi…

57. Venedik Bienali, yıl 2017… 21. Yüzyıl’ın Picasso’su olarak nitelendirilen sanatçının eserlerinin hem Palazzo Grassi hem de Punta Della Dogana’da sergilendiği sanatçı açısından önemli görülen bir yıl.  Çünkü İnanılmazın Enkazından Hazineler olarak dilimize çevrilen sergi, Hirst’in 2004 yılından beri İtalya’da gerçekleştirdiği en kapsamlı sergi olma özelliğini taşıyor.

Hazırlıkları 10 yıl boyunca süren, gizlice ve büyük bir ekiple hazırlık yapılan bir koleksiyon… Hirst, Treasures From the Wreck of the Unbelievable (İnanılmazın Enkazından Hazineler) adı altında bir batıktan çıktığı söylenen, bilinmeyen bir geçmişe ait sanat eserleri ile sanatseverlerin karşısına çıkıyor. Belirlenen figürler, ekip ile birlikte denizin altına yerleştiriliyor ve su altı dünyasının yaratıcılığına emanet edilen figürler, belirlenen zamandan sonra üzerlerinde mercanlar ve deniz kabuklarıyla sergilenmek üzere gün yüzüne çıkarılıyor. Ancak tamamen doğal haliyle sergilenmeyen heykellere sanatçı tarafından da müdahale ediliyor. Yani sergide yer alan nesnelere biraz doğanın biraz da sanatın eli değmiş diyebiliriz.

Ancak ne var ki, aslında sergi yüksek bir bütçe etrafında gelişen çalışmalar sonucunda bir kurgu ile insanlara sunuluyor. Nasıl mı? Sergiye katılan sanatseverlerin kaleme aldığı yazılara göre, neredeyse 2 bin yıldır su altının gizemli dünyasında gömülü olduklarına dair tarihi hikayeler eşliğinde sanatseverler su altından çıkarılan bir gemi enkazına ait buluntularına baktıklarına inandırılıyor. Hiçbir yerde bu buluntuların hikayesinin kurgu olduğuna dair ipucu da yer almıyor. Sergide Cif Amaton II’nin enkazına dair tarihi izlerle birlikte sunulan hikayenin inandırıcılığı artırılsa da sonuçta 2 bin yıl önce batmış gemi hikayesinin Damien Hirst tarafından kurgulandığı anlaşılıyor.

Sonuç olarak, Damien Hirst ve ekibinin yaklaşık 250 adet heykeli deniz tabanına yerleştirdiği ve 50 milyon poundluk bir bütçe ile oluşum kazandırdığı operasyon sonucunda sergi, bir gizem deryası eşliğinde sunulmuştur.

Kaynakça:

http://surmetinler.blogspot.com/2013/03/olumunden-hemen-sonra-damien-hirst.html

https://www.e-skop.com/skopbulten/damien-hirstun-cagdas-olum-kampi/1462

https://www.arttv.com.tr/sergiler/diger/damien-hirst-istanbul-da

http://kocaelilife.com/dunyanin-en-cilgin-sergisi-h500.htm

http://damienhirst.com/

 

Video İçeriğimize Göz Atın!

CEVAP VER

Yorum girişi yapınız.
Adınızı girin