Gece Modu

Söylenti Dergi olarak yeni bir oluşuma imza atıyoruz! Katılmak istersen yukarıdaki resme tıkla; öykü, şiir, deneme, inceleme, çeviri, çizim ve röportajlar ile bize katkı sağla!



  • Franz Kafka 3 temmuz 1883 günü Prag’da doğdu. Hukuk eğitimi alan Kafka yakın arkadaşı olan Max Brod’un tavsiyesiyle Prag edebiyat çevresiyle tanışıp yazdıklarını yayınladı.
    Franz Kafka’nın hayatı I. dünya savaşına denk geldi, dolayısıyla zorluklar içinde geçen bir hayat sürdürdü. Son yıllarını hastalıklarla mücadele ederek geçiren Kafka henüz 40 yaşındayken 3 haziran 1924’te Viyana’da hayatını kaybetti.
    Kafka Yahudi olduğu için II. dünya savaşında Naziler tarafından yasaklanan eserleri basılamadı. Ancak savaş sonrasında tekrar basılan eserleri büyük yankı uyandırdı. Bir çok alana araştırma konusu olan Kafka’nın bir asrı devirmiş eserleri günümüzde hâlâ ilgiyle okunmakta olup ve kanımca okunmaya devam edecektir.


“Gregor Samsa bir sabah huzursuz rüyalarından uyandığında, kendini yatağında kocaman bir böceğe dönüşmüş halde buldu.” diye başlayan Kafka’nın kısa ama uzun, biten ama bitmeyen, üzerinde derin derin düşünülecek, orijinal adı Die Verwandlung(1915) olan ve Türkçe’ye Dönüşüm olarak çevrilen muhteşem eserine gelelim.

Buradaki dönüşüm sadece Gregor Samsa için mi?
Peki Gregor’un ailesi veya yakın çevresine ne demeli?

Gregor ailenin “erkek”i olarak ailesini geçindirmek ve babasının daha önce batırdığı işyeri için patronundan borç alıp bunu ödemek için yıllarca sevmediği bir iş olan pazarlamacılık yapmaktadır. Çok yoğun bir iş temposuna sahip olan Gregor eve çok nadiren uğrayabilmektedir. Sistemin acımasız çarkının bir dişliği olan Gregor bu çarkın dışına çıkınca olanlar oluyor. Kafka buradaki sistemin dışına çıkmayı karakteri bir böceğe dönüştürerek gözler önüne seriyor.

Gregor bir sabah kalktığında bir böceğe dönüşmüş olduğunu görür ve bundan dolayı yatağından kalkmaktan bile yoksundur. Bu haldeyken bile “iş”i düşünen Gregor’un üstündeki psikolojik baskıya dikkat etmek gerektiğini düşünüyorum. Sistem onu “köle” haline dönüştürmüştür. “Köle” psikolojisiyle o anki durumunu değil de treni kaçırmama, işe yetişme gibi durumları daha ön plana çıkarıyor.
Vakit geç olunca aile Gregor’u kahvaltıya çağırıyor. Kapı kilitleme alışkanlığı ilk kez işe yarıyor ve biraz daha zaman kazandırıyor. Gregor’un müdürü de eve geliyor, işe geç kalmış olan Gregor’un hiç böyle sorumsuzluk yapmadığını söylüyor ve onunla görüşmek istiyor ama Gregor bunu yapacak durumda değildir ki zaten kapıyı açmak da onun için bir hayli zor olacaktır. En sonunda zar zor da olsa kapıyı açar. Onu görenler şaşkınlıklar içinde kalır, müdür hemen oradan uzaklaşır. Gregor bu durumda bile işten kovulma korkusuyla sarsılmıştır. Odasına kapatılan talihsiz böceğimizi artık çok zorlu bir süreç bekliyor.

Gregor’un çok sevdiği ve konservatuara göndermeyi düşündüğü kız kardeşi Grete onun sorumluluklarını üstlenir öncelikle, ona yiyecek getirip götürmektedir. Grete 17 yaşlarında bir kızdır. Grete önce çok üzülüyor ve sanki ömür boyu da olsa ona bakacaktır “gibi” görünür. Belki de Gregor’un iyileşeceğine inanmaktadır. Çünkü sonunda büyük bir “dönüş” yaparak ondan kurtulmaları gerektiğini söyleyecektir. Buradaki mesaja dikkat edilmeli, sistemin acımasız çarkının bir dişi olduğunuz sürece bir sorun yok yada öyle görünür. Takii sistemin dışına çıkıncaya kadar. Sistemin dışına çıkınca yada sistem sizi dışarı atınca, o en sevdiğiniz küçük kardeşiniz bile sizin tanıyamayacağınız birine “dönüşebilir”.

İktidar konumunun ön plana çıktığı eserde yazar itaatsizliğe, aykırılığa çok ince bir şekilde dokunuyor. Baba figürünün baskıcı rolü de ön plana çıkmaktadır. Baba karakterinin her an Gregor’a zarar vereceği hissine kapılır okuyucu ki öyle de oluyor. Baba’nın attığı elma Gregor’un sırtına saplanarak, onu yaralar. Evet sistemin dışında olanlar ortadan kaldırılır düşüncesiyle başbaşa kalırsınız burada da.
Peki neden elma? Yani neden yasak olan meyve? burada da derin mesajlar aramak mümkün.

Gündelikçi bir kadın da dahil oluyor hikayeye sonraki günlerde, bu kadın denetleyici gibi her gün öncelikle Gregor’un odasına girer ve orayı kontrol eder. Bu da sistemin dışında kalanların yine sistem tarafından onların kontrol altında tutulması -onları tecrit altında tutmak- zihnimizde canlanır.

Gregor’un ölümünden sonra gündelikçi kadın “İçerideki şeyden nasıl kurtulacağınız konusunda endişe etmeyin” diyerek cesetten nasıl kurtulunacağını imaa ettikten sonra bu konuda detaylı bilgi vereceğini sezen babanın -evin iktidarı- işareti üzerine konuyu noktalıyor. Bu da sistemin dışında kalanlardan kurtulduktan sonra nasıl ört-pas edildiklerinin göstergesi gibi.
Ve sonra mı?
Sonrası çark dönmeye devam eder tabi. Samsa ailesi bir tatile çıkmaya hazırlanır ve sistemin yeni kölesi beliriverir: Grete.

Kitabın dikkatimi çeken bir başka yönü ise kapağı oldu. Bir çok yayınevinin aksine bir böcek resmetmemişler. Bence burada böceğe “dönüşen” Gregor Samsa sisteme aykırı hareket edenleri sembolik bir dille aktarırken asıl “dönüşüm” geçirenler Gregor’un ailesi veya yakın çevresidir. Bu yakın çevrenin “sevgi”si faydacılık kavramının altını çizmemizi sağlıyor. Yani bir işe yaradığınız sürece “değer”lisiniz.

Peki ya sistemin dışındaysanız…
Onların işine artık yaramıyorsanız…
Sizce dönüşen kim?

Kafka, F.(2016). Dönüşüm (A.C. Schaeferdiek, Çev.). Ankara: Bilgi

CEVAP VER

Yorum girişi yapınız.
Adınızı girin